Delikatesa në edukim

a) Përgatitja e mjedisit të edukimit

Që fëmijët tanë të mund të rriten në mënyrë të përsosur, është kusht që edhe mjedisi ku rriten dhe edukohen të jetë po i tillë. Sigurisht, çdo fëmijë formësohet sipas mjedisit, dhe në njëfarë kuptimi, konsiderohet fëmija i atij mjedisi. Në krye të elementeve të mjedisit në fjalë vjen familja. Pastaj, shkolla. I treti, shokët dhe miqtë. I katërti, rrethi shoqëror i mësimeve dhe i studimit. Në jetën shoqërore mund të përmendim edhe dyqanin e rrobaqepësit, punishten e marangozit, qendrën e pastrimit të rrobave dhe sektorë të tjerë të shërbimeve. Po qe se ju nuk keni bërë dot një vlerësim të mirë të këtij mjedisi dhe nuk i keni zhvilluar instinktet e tij në këtë drejtim, infektimi i tij një ditë me një virus çfarëdo është i pashmangshëm. Sigurisht, po qe se mjedisi është i prishur, edhe fëmija një ditë patjetër do të prishet. Prandaj mjedisin, duke filluar që nga familja e duke vazhduar në çdo etapë të rrugës dhe njësi të jetës, duhet ta bëni të përshtatshëm për rritjen dhe edukimin e përsosur të fëmijës suaj, sepse, pasi të ngjajë e keqja, është e pamundur t’i kthesh gjërat nga fillimi dhe ta rregullosh gjendjen.

b) Ushqyerja i fëmijës me gjëra hallall

Edhe ushqimi i fëmijës me gjëra hallall, të fituara me të drejtë e në mënyrë legjitime, duke filluar nga periudha e parë e formimit të tij që në barkun e nënës, ka rëndësi të jashtëzakonshme. Duhet ta dimë në mënyrë të prerë se, në periudhën e zhvillimit të fëmijës, një shkëputje në një ndodhi çfarëdo në të cilën jemi të detyruar të lidhemi pas Allahut (xh.sh.), reflektohet edhe te fëmija si një rrethanë negative qoftë edhe përkohësisht, gjë që është nga dukuritë e shpeshta.

Një sasi haram në damarët tuaj ose një send i dyshimtë që e keni shtënë në dorë në këtë apo atë mënyrë, duke pasur parasysh këtu, qoftë ju, qoftë gruan tuaj, mund të bëhet shkak për rrëshqitjen e përkohshme ose të përjetshme të asaj fëmije.

c) Mbrojtja nga syri i keq

Pasi të vijë fëmija në botë, ashtu siç kujdesemi për ushqimin, mirërritjen dhe pamjen e tij, ka shumë rëndësi edhe që ta mbrojmë atë edhe nga syri i keq.

Për shembull, patjetër duhet llogaritur që, nën rrezatimet e syve mëkatarë të dikujt me ndjenja, mendime dhe sjellje të fëlliqura, disa ndjenja të holla të fëmijës mund të atrofizohen.

Të gjitha këto janë pjesë të detyrave që duhet të plotësojmë ndaj fëmijës si shprehje të marrëdhënieve tona me fenë dhe Allahun (xh.xh.) e me fenë. Po t’i realizojmë siç duhet këto detyra, me përpikmëri, mund të kthehemi në një shoqëri engjëjsh.

d) Rregullimi i mjedisit familjar

Në hadithin profetik porositet: Fjala e parë që duhet të thotë fëmija kur fillon të flasë, duhet të jetë “La ilahe il’lallah, nuk ka zot tjetër veç Allahut!”⁴⁴

Kur fëmija është ende 2-3 vjeç, fjalët e para që i dalin nga goja vetvetiu janë “nënë dhe baba”, kurse fjala që ai duhet ta thotë së pari, me vullnet, duhet të jetë “Allah”. Sepse Allahu është Paraekzistent, Pasekzistentdhe i Gjithëqenë51. Pastaj, pas këtij shtresimi bazë, mbi të do të ngrihen gjëra të tjera, rreth të cilave do të mbështillen, sipas moshës dhe horizontit njohës të Tij, termat atdhe, tokë, flamur, liri, pavarësi, etj. Kur fëmija të jetë në vitet e para të shkollës, do t’i jepen njohuri sipas asaj moshe. Kur të shkojë në të mesmen, ku do të merret me filozofi, shkenca shoqërore, etj, do të mbështetet dhe përforcohet me materialet e atij niveli. Po qe se në një shtëpi ka respekt ndaj Allahut dhe bisedohet shpesh për Të, mund të konsiderohet se kemi kapur synimin për ta bërë fëmijën të thotë atë që kërkojmë të thotë. Sigurisht, në qoftë se në një shtëpi bihet në ruku e në sexhde me emrin e Allahut dhe ndjehet një impresionim i thellë kur përmendet emri i Tij, nuk do të jetë e vështirë që fjala e parë që do të thotë fëmija në mënyrë të vullnetshme, të jetë “Allah”! Sepse në një shtëpi të tillë çdo gjë mendohet se ecën në orbitën e vet!

e) Sistemimi i dozës së dashurisë

Kur Allahu të na dhurojë një fëmijë, ashtu siç shprehet edhe Kurani, nuk duhet të ndodhë që, duke u lëshuar pas tij me të gjithë zemrën dhe me një dashuri të pakufishme, të kalojmë në ekstrem duke shfaqur, larg qoftë, ndaj fëmijës një dashuri si ndaj Allahut!

Një sjellje e këtillë, në vështrimin e Allahut (xh.xh.), mund të quhet si njëfarë politeizmi. Po, nuk ka dyshim se shtënia drejtpërdrejt pas dashurisë për fëmijën duke e harruar Allahun është një gabim i madh. Veçanërisht, në një aspekt, edhe një dashuri që do t’ju shtynte ju në veprime të tilla të pallogaritura ndaj fëmijës është e dëmshme. Ja pra, kjo duhet të jetë dashuria e ndaluar sipas Allahut (xh.xh.). Nëse dashurinë që duhet të tregoni ndaj Allahut (xh.xh.), e drejtoni ndaj një qenieje tjetër çfarëdo, të vdekshme, kjo mund ta prekë ndonjëherë durimin hyjnor.

Prandaj, maturia në dashuri është shumë e rëndësishme sepse:

Mbreti i zemrave është Allahu (xh.xh.). Askush nuk duhet ta zërë në zemër vendin e dashurisë së përcaktuar për Të.

Duhet ta dimë pa dyshim se fëmija është amaneti i Allahut (xh.xh.) për ne. Dashuria dhe interesimi që ndjejmë ne për fëmijën është një paradhënie dhe stimul për ne me qëllim që të kujdesemi për atë amanet. Po, dashuria juaj për fëmijën është vetëm një dhuratë e Allahut Mëshirues e Shpërblyes që ju të kujdeseni pa të metë për atë amanet që Ai jua ka lënë në dorë.

f) Shembulli i mirë

Ndjenjat që ushqejmë për fëmijët që po rrisim, mendimet, fjalët, jeta ndjesore, sjelljet tona duhet të kenë gjithmonë për synim nivelin e shembullores. Po deshëm që ata të rriten në mënyrë të përkryer, jemi të detyruar t’i kushtojmë jashtëzakonisht vëmendje kësaj veçorie. Për shembull, po dëshiruam që ata të falin namaz, duhet të falemi në sytë e tyre me kujdesin më të madh, duke treguar me sjelljen tonë kufijtë e edukatës që duhet treguar karshi Allahut (xh.xh.). Duhet të themi gjithmonë të drejtën duke u shmangur nga gënjeshtra. Po deshëm që ata të mos thonë fjalë të papërshtatshme, nuk duhet të përdorim në shtëpi asnjë fjalë të papërshtatshme dhe në kujtesën e tyre nuk duhet të shkruhet asnjë fjalë e tillë. Po menduam që të bëhen të vyer, që të jetojnë të ndershëm, që të jenë të ndjeshëm ndaj nderit të të tjerëve sa ndaj nderit të vet, duhet të bëjmë çmos që shembullin e kësaj ata ta marrin në shtëpi duke u bërë ne heronjtë e parë të kësaj pune.

Po deshëm që fëmijët tanë të këndojnë Kuran, që të bëhen të afërt të të vërtetave kuranore, duhet që në shtëpi të diskutohet Kurani nga mëngjesi në mbrëmje, duhet të tregojmë respekt për pozitën e lartë të Kuranit në mënyrë që të mos i shtyjmë ata drejt kundërshtive.

Prandaj, fjalët, ndjenjat, emocionet dhe sjelljet janë në shtëpi faktorët edukativë më me ndikim dhe duhet të vlerësohen patjetër. Ndryshe, nëse ua lini çështjen vetëm të tjerëve; duke u thënë:

“Tregojini diçka këtij”, s’keni bërë asgjë.

g) Edukimi i fëmijëve me ndjenjën e vlerësimit dhe dashurisë për Allahun

Siç dihet, në vitet e shkollës tetëvjeçare, më saktë gjer në moshën e pubertetit, fëmija nuk është i detyruar të kryejë detyra fetare, prandaj, nëse kryen ndonjë detyrë të tillë, por me të meta, kurrsesi nuk duhet qortuar.

Ndërkaq, duhet ditur edhe se gjithçka që do t’i themi a tregojmë fëmijës gjatë kësaj periudhe kur ai s’ka përgjegjësi fetare, do t’i mbetet përjetë në mendje e në zemër. Edhe ndjenja e vlerësimit është ndër gjërat që duhet t’i edukohen dhe nguliten atij në këtë periudhë. Kjo ka shumë rëndësi. Fëmija duhet t’i njohë të mirat që i vijnë dhe, para të mirave, duhet ta falënderojë edhe Allahun (xh.xh.), edhe njerëzit. Ndjenja e vlerësimit, e edukuar në këtë periudhë, do të bëjë që në të ardhmen ai të bëhet një njeri mirënjohës dhe falënderues. Madje, me kohë, kjo ndjenjë do të kthehet në një cilësi të pandashme të karakterit të tij.

Në këtë mes, një çështje të veçantë përbën tregimi fëmijës i dhembshurisë, mëshirës dhe bamirësisë së Allahut (xh.xh.) që na ka ushqyer e rritur me të mirat e Tij. Duhet t’i tregojmë fëmijës se si na ka ushqyer Allahu, si është kujdesur për ne, si na ka dhënë dashuri dhe, duke i thënë: “Allahu është shumë i dhembshur, na mbron ne nga të gjitha të këqijat dhe fatkeqësitë”, të nxisim te fëmija ndjenjat e besimit, sigurisë dhe dashurisë ndaj Tij. Ne duhet t’ia bëjmë të qartë fëmijës, se edhe kafshët më të vogla ushqehen me mëshirën e Tij.

Kështu, në mendjen e fëmijës, gjithësia do të formësohet si një qenie që shqipton emrat Mëshirues e Bamirës, dhe saora ai do të ndjejë se të gjitha të mirat brenda shtëpisë i ka dërguar dikush dhe zemra e fëmijës do të mbushet plot dashuri e mirënjohje për Krijuesin dhe Dhuruesin e atyre të mirave!

Ndërkaq, sipas moshës, duhet t’ia kujtojmë vazhdimisht fëmijës se:

po nuk ia dha Ai, druri i shegës nuk jep shegë; po nuk ia dha Ai, nga gjinjtë e kafshëve nuk rrjedh qumësht; po nuk qe mëshira e Tij, nga qielli s’bie asnjë pikë shi; po nuk tregoi mëshirë Ai, asnjë fije bari nuk mbin; po nuk deshi Ai, ne nuk mund të flasim; po nuk na bëri Ai të dëgjojmë, ne nuk mund të dëgjojmë; po nuk ndërhyri Ai, goja nuk na njomet dot,

stomaku nuk na tret, veshkat nuk na funksionojnë...

Po, Ai është i zoti i të gjitha këtyre, biri im! Nuk i kemi bërë ne këto, çdo gjë është prej Tij dhe nën vëzhgimin e Tij.

Atëherë, biri im, po qe se zemra na mbushet me dashuri për Allahun (xh.xh.) që i ka bërë këto dhe që na ka dhënë neve këto të mira,

Ai do të na i shtojë, por po të tregohemi mosmirënjohës, Ai ose do të na i ndërpresë të mirat, ose do të na e heqë prej dore mundësinë për të përfituar prej tyre!⁴⁵

Të gjitha këto do të përpiqemi t’ia bëjmë të ditura fëmijës edhe me sjelljet, edhe me fjalët, edhe me shikimet, edhe me të gjitha emocionet tona!

h) Tregimi me qëndrim ose komunikimi pa fjalë

Mënyra më me ndikim në procesin e mësimit dhe edukimit është tregimi dhe komunikimi me qëndrim, sjellje e gjeste. Rregullimi i përshtatshëm i jetës në shtëpi është pakrahasimisht më me ndikim në komunikimin e një ideje dhe në edukimin e fëmijës.

Kështu, sikur ta sillte rasti që fëmija t’ju shihte ju në një namaz të pasmesnatës duke u falur me një përkushtim të thellë, kjo do t’i tregonte atij, në një mënyrë prekëse e të pashlyeshme dashurinë tuaj të thellë ndaj Krijuesit. Por po qe se do të përpiqeshit t’ia tregonit ndjenjat tuaja vetëm me fjalë, nuk do të arrinit dot të bëheshit po aq i besueshëm dhe po aq i ndikueshëm mbi të.

Aishen e nderuar (r.a.) e patën pyetur se cili ishte morali i të Dërguarit të Allahut (s.a.s.) dhe ajo u qe përgjigjur: “A nuk lexoni Kuran ju? Morali i Tij ishte Kurani!”⁴⁶

Nga ky hadith ne kuptojmë këtë: i Dërguari i Allahut, profeti Muhamed (s.a.s.), kishte atë mënyrë jetese që përputhej me atë çka kërkonte Kurani.

Kështu, duke na e përcjellë ne Kuranin, na e përcillte të jetuar, të kthyer në jetë nga ai vetë. Në mes kishte një Kuran të jetuar në jetë dhe një jetë të lexueshme në Kuran. Prandaj ato që thoshte Profeti (s.a.s.) me fjalë dhe praktikisht, gjenin reflektim në zemrat dhe ndërgjegjjet e pastra, pranoheshin nga të gjithë dhe të gjithë përpiqeshin t’i vinin në jetë ato.

Prandaj, qëndrimet tona nuk duhet të jenë të ndryshme nga fjalët tona. Ky dallim quhet hipokrizi praktike. Ndryshimi brenda-jashtë e shtyn fëmijën në dyfytyrësi, hipokrizi dhe në një mendësi dualiste. Sipas shprehjes së Kuranit, e bën atë të paqëndrueshëm.54

Kur ju t’i flisni fëmijës për të mirat dhe dhuntitë e Allahut (xh.xh.), bashkë me ju edhe ai do të mbushet me ndjenjën e mirënjohjes dhe falënderimit dhe do të thotë: “Mijëra herë falënderuar qoftë Allahu (xh.xh.) që na ka krijuar, na ka bërë njerëz dhe na ka pajisur me dhunti të panumërta, që na ka favorizuar shëndet, na ka dhënë prindër, që na dërgon çdo ditë sofra të mirash të ndryshme, që ka krijuar ajrin, ujin, dheun, pemët dhe na i ka dhënë neve në përdorim!”

Sidomos po t’i sugjeroni këto herë pas here e po t’i fusni në një orbitë të vetme bisedat dhe këshillimet që bëni në shtëpi, çdo gjë arrin një bukuri të veçantë.

i) Dhembshuria

Në edukim, dhembshuria ka një vend të veçantë. Muhamedi i nderuar (s.a.s.) sillej me aq dhembshuri ndaj atyre që i kishte pranë e që i bënin shërbime të posaçme, saqë e linte në hije dashurinë dhe interesimin prindëror!

Enes bin Maliku (r.a.) rrëfen: “I shërbeva të Dërguarit të Allahut dhjetë vjet, por nuk më kujtohet që të më ketë thënë “pse s’e bëre” për një gjë që s’e pata bërë dhe, “pse e bëre” për një gjë që e pata bërë. Ai kurrë nuk më qortoi.” Po, ai sillej kështu, me dhembshuri edhe ndaj të tjerëve duke i trajtuar më mirë se një prind. Kurse ndaj bijve dhe nipërve ishte jashtëzakonisht i butë e i dhembshur sa s’kishte ku të shkonte.⁴⁷

Nëse fëmija duhet të ketë medoemos frikë prej diçkaje, nuk duhet të kenë frikë nga druri, kërcënimi apo ndëshkimi, por nga humbja e dhembshurisë së prindërve. Nëse thartimi i fytyrës së të atit, përlotja e syve të nënës bëhen për të faktorët më veprues për ta sjellë në rregull, pandeh se kjo gjë mjafton dhe tepron. Ndërkaq, ka shumë rëndësi që fëmija t’ju besojë, të jetë i bindur se i ndjeni dhe bëheni pjesëtar i dhimbjeve apo vuajtjeve të tij. Kështu që, kur ai të qajë, në e bëfshi, edhe ju uluni e përlotuni, të paktën merrni pjesë në dëshpërimin e tij. Ashtu siç përpëlitet qielli për disa njerëz, ashtu dhe ju, kur fëmija juaj është i prekur, kini mirësinë dhe prekuni si ai. Atëherë ju do të lartësoheni në sytë e tij, fjalët tuaja do të fitojnë vlerë dhe ndikim të madh mbi të, dhe aq shumë do të hyni në zemrën e tij, saqë asnjë forcë s’do të mund t’ju shkulë prej andej.⁴⁸

j) Autoriteti

Është shumë jetësore që në shtëpi të mos mungojë autoriteti. Po qe se në shtëpi nuk ka një autoritet që do të siguronte harmoninë e saj, shtëpia nuk do të shpëtonte dot nga turbullira e drejtimit, dhe fëmijët nga dualizmi i personalitetit.

Allahu (xh.xh.) urdhëron kështu në Kuran: “Meqë Allahu i ka bërë një pjesë njerëzish të ndryshëm nga pjesa tjetër, dhe meqë burrat shpenzojnë nga malli i tyre, burrat janë kujdestarët dhe mbrojtësit e grave. Prandaj gratë e mira janë të bindura dhe e ruajnë të fshehtën dhe e mbrojnë nderin e tyre. Nëse i druheni kryelartësisë dhe kundërshtimit të tyre, këshillojini dhe, po qe nevoja, ndajeni shtratin me to, ose i rrihni lehtë pa i lënduar. Por nëse ju binden, mos u sillni keq ndaj tyre, sepse Allahu është i Lartë e i Madh!”57

Brenda shtëpisë, nisur nga disa veçori të caktuara, burri është përgjegjës për rregullin dhe harmoninë e përgjithshme. Madje mund të thuhet se ai është përgjegjës në shkallë të parë në shumë çështje. Në të vërtetë, edhe fëmijët kanë nevojë për një njeri të tillë përgjegjës. Fëmija që sheh qartë vetëdijen e përgjegjësisë brenda shtëpisë, sa të ketë jetën, s’ka për ta lëshuar veten në rrëmujë dhe papërgjegjësi. Në të kundërt, prania në shtëpi e dy vetëve të papërgjegjshëm dhe ardhja e urdhrave nga dy vende të ndryshme do ta bëjë rrëmujë mendimin e fëmijës.

Veçanërisht, kur fëmija të ketë frikë njërin nga prindërit, duhet të ketë mundësi të strehohet tek tjetri dhe ky tjetër duhet të jetë prehri i nënës. Kështu, fëmija nuk do të ndjejë vetmi. Në të kundërt, po qe se jeta familjare në shtëpi nuk mbështetet në një unitet të tillë, kundërshtitë dhe përplasjet do të vazhdojnë dhe në familjen ku gruaja është një kokë më vete dhe burri, një kokë më vete, fëmijët do të rriten pa ndjenja dhe të egër.

Ne mendojmë se, për brezat idealë, para së gjithash ka nevojë për një folé familjare ideale. Para së gjithash, familja duhet të lidhet pas Allahut (xh.xh.). Kur prindërit ose njëri prej tyre do ta marrë në dorë këtë çështje si një mëkëmbës i Allahut, pjesëtarët e familjes, si rrjedhojë e besnikërisë ndaj Allahut, do të jenë aq të denjë, aq të vyer dhe zotërues të çështjeve, sa s’mund të ketë më tej, dhe në atë familje s’do të ketë më asnjë problem.

5. Pajisja me moralin e Allahut

a) Edukata e të folurit

Gjithsesi, në një shtëpi, do të bisedohen punët që kanë të bëjnë me këtë botë, çështjet që lidhen me jetën. Ndërkaq, kur këto gjëra bisedohen në prani të fëmijës, do mbajtur parasysh vazhdimisht prania e Tij. Ndërkaq, po të ketë mundësi, çështjet që nuk e interesojnë atë ose nuk i sjellin dobi atij, sidomos gjërat që do ta shqetësonin atë, të mos bisedohen në sy të tij. Sigurisht, veçoritë që do të zhvillohen në shpirtin e fëmijës në një periudhë të caktuar, duhet të përcaktohen shumë mirë dhe ai s’duhet të bëhet viktimë e gjërave të padurueshme për të. Kudo që të jemi, në shtëpi apo në punë, kur t’i kemi fëmijët pranë, takimet dhe bisedat duhet t’i bëjmë duke pasur parasysh gjithmonë praninë e tyre.

Me sa të kemi mundësi, bisedat në sy të fëmijëve duhet t’i bëjmë mbi çështje të tilla si besimi te Allahu (xh.xh.), te të mirat e dhëna prej Tij dhe feja e Tij. Parimisht, në shtëpi duhet të diskutohet për çështje që kanë lidhje me formimin dhe të ardhmen e fëmijëve në mënyrë që ata të rriten me vetëdijen që kërkojnë prindërit. Po qe se këto porosi pranohen si një recetë, një pjesë e madhe e problemeve që i përkasin të ardhmes së fëmijës marrin zgjidhje që më parë. Ndërkaq, çdo periudhë e jetës së fëmijës do të ketë edhe problemet e veta specifike tek të cilat do të ndalemi kur t’u vijë radha.

b) Masa në bujari dhe në dhembshuri

Një çështje tjetër që duam ta prekim këtu, është edhe zhvillimi i ndjenjës së bujarisë dhe dhembshurisë tek fëmijët , përgatitja e tyre si heronj të dhembshurisë. Edhe në këtë çështje, rruga më e drejtë është shembulli personal. Fjala vjen, kur vjen dikush te dera dhe shtrin dorën dhe burri me gruan dalin me duart plot me gjëra për të dhe, me një sjellje përvujtnie, ia dëgjojnë me kujdes hallet, kjo bëhet për fëmijën mësimi më me efekt për edukimin e tij si njeri i dhembshur e bujar.

Ndjenja e dhembshurisë te fëmijët është edhe e trashëgueshme. Për shembull, disa fëmijë, qysh të vegjël, përloten shpejt. Kjo është shenjë se ata në të ardhmen do të bëhen njerëz pak a shumë të ndjeshëm, të brishtë, delikatë. Ç’është e vërteta, disa herë fëmijët përloten për të tërhequr vëmendjen ose për të arritur që t’u plotësohen dëshirat, por përlotja e ndjerë është diçka tjetër. Qoftë kështu apo ashtu, po qe se mendojmë t’i kemi ose të na bëhen fëmijët të butë, bujarë dhe të dhembshur, duhet ta bëjmë familjen një mjedis të ngrohtë, të butë, plot dashuri dhe dhembshuri mes pjesëtarëve të saj.

Rritja e fëmijës si koprrac, ose siç e quan populli, dorështrënguar, të dhënë pas interesave personale dhe mirëqenies materiale, mund të quhet shkak që, në vartësi të disa kushteve të caktuara, ai të bëhet egoist, interesaxhi, ambicioz, i pangopur dhe kundërshtues. Po qe se një fëmijë i tillë nuk rritet sipas moralit hyjnor, kjo gjendje përbën për të fatkeqësi si për jetën e kësaj bote, ashtu dhe për jetën e pasosur të tij.

Mëshira dhe dhembshuria janë shumë të rëndësishme. Bujaria është shfaqje e një shpirti të tillë. Heronjtë e dhembshurisë janë gjithmonë të humbur materialisht. Por bujari mund të hyjë në Xhenet edhe në qoftë mëkatar apo heretik, kurse mundësia e besimtarit koprrac për të hyrë në Xhenet është e ulët. Prandaj fëmijëve u duhet zhvilluar ndjenja e keqardhjes dhe dhembshurisë, u duhet shtuar ndjenja e dhënies dhe mirëbërësisë me qëllim që të mos bëhen ambiciozë e të jepen pas interesave të kësaj bote, e për rrjedhojë, të harrojnë Allahun dhe njerëzit. Sigurisht, do t’ia mësosh fëmijës të dhënët që të mos bëhet materialist, që në jetën shpirtërore të lidhet sa më fort pas Allahut (xh.xh.). Ndërkaq, le ta kujtojmë edhe një herë se, të dhënët, përsa i përket vlerës si shembull personal i edukatorit, po s’u tregua praktikisht dhe po s’u mbështet edhe me fjalë, nuk ka ndikim. Kur veprojmë, fjalët që i shoqërojnë veprimet bëhen ndikuese si frymëmarrje engjëjsh.

c) Shpërblimi

Fëmija duhet shpërblyer në raport me suksesin që arrin. Ndërkaq, duhet të theksojmë se qoftë në çështjet e jetës besimore-fetare, qoftë në çështjet materiale të kësaj bote, shpërblimi për çdo arritje ose sukses legjitim është domosdoshmëri e moralit hyjnor.

Nga ky këndvështrim, “nënë dhe baba” do të thotë pak edhe mendimtar, erudit dhe edukator. Prindërit do të dinë, do të mendojnë, do të vëzhgojnë, do të kujdesen për fëmijët dhe do të përpëliten mbi kokat e tyre. Sigurisht, po qe se prindërit nuk do t’u japin rëndësi fëmijëve sa ç’u japin makinës, kopshtit ose arës, është e qartë se ata do të mbeten të pazhvilluar në ndjenja e mendime, ose e thënë ndryshe, me ndjenja e mendime të atrofizuara. Edhe në këtë rast, ashtu siç u parashtrua më sipër, kur është fjala për edukimin tek fëmijët të ndjenjave të larta, duhet t’i drejtohemi burimit bazë që është morali i Allahut (xh.xh.). Atyre që bëjnë punë të mira, Allahu u jep në jetën tjetër Xhenetin, kurse atyre që bëjnë punë të këqija, pashmangshmërisht ndëshkimin.

Kurani thotë: “Po qe se falënderoni, edhe unë jua shtoj të mirat; po qe se tregoheni mosmirënjohës, ndëshkimi im është shumë i rëndë!”⁴⁹

Dhe, të pajisur me moralin e Allahut, do të përpiqemi që sjelljet dhe qëndrimet tona para fëmijës t’i kemi aq të matura, sa edhe Allahu të mos na shtyjë ne në vetmi!

d) Përgatitja e fëmijës për të ardhmen

Një tjetër çështje që na duket me vend ta sqarojmë në fund, është edhe kjo: Trajtimi i fëmijëve sipas moshës, nivelit, dijeve dhe kulturës, duke mbajtur parasysh edhe mjedisin ku rriten e zhvillohen. Njohuritë fetare që duhet t’i japim një fëmije pesëvjeçar, duhet t’i zgjedhim me atë metodë që zgjedhim ushqimin me të cilin duhet ta ushqejmë në atë moshë. Njohuritë që do t’i japim fëmijës kur të bëhet shtatë vjeç, do të jenë tjetër gjë dhe, kur të bëhet dhjetë vjeç, tjetër gjë, e kështu me radhë.

Ndërkaq, është edhe një veçori e rëndësishme, sipas së cilës, çdo gjë që do t’ia sugjerojmë fëmijës, duhet të jetë për një periudhë më tej se e tashmja, sepse, sido që të jetë, ai e sheh, e dëgjon dhe e jeton të tashmen. Nga ky këndvështrim, niveli i edukatës që ne duam që ai të arrijë, duhet t’i përkasë të ardhmes së tij.

Aliu i nderuar (r.a.) porosit: “Mësojini fëmijët për një kohë më tej se koha juaj sepse ata i përkasin një kohe përtej kohës suaj!” Po qe se ky parim trajtohet nga këndvështrimi i dijes dhe kulturës së përgjithshme, kuptohet se mjaftimi me dijet dhe kulturën aktuale është mediokritet ose, më troç, do të thotë se, me kohë, tjetri vjen, ju zë e ju kalon, kurse ju mbeteni shumë pas! Trajtimi i këtij parimi nga këndvështrimi i mësimit dhe edukimit e ndihmon edukatorin, i cili duke e kapërcyer të tashmen dhe duke marrë parasysh periudhat e mëvonshme, të caktojë për fëmijën një vijë në përputhje me to. Kur fëmija të jetë gjashtë vjeç, t’i jepet një edukatë që t’i vlejë për në moshën shtatë vjeçare dhe, kur të bëhet shtatë vjeç, të zbatohet për të programi për moshën tetë vjeçare.

Si përmbledhje, mund të thuhet kështu: Mësimi dhe edukimi i zbatuar mbi fëmijën gjer më pesë vjeç duhet të vazhdohet shkallë-shkallë gjer në moshën pesëmbëdhjetë vjeç që është mosha mesatare e pubertetit. Po qe se ngriheni e i jepni të riut njëzetvjeçar edukimin që i përket një pesëmbëdhjetëvjeçari, do të thotë t’ia përmbysni çdo gjë që ka përvetësuar ai deri më tani mbi fenë, besimin dhe moralin.

Po qe se ju ngriheni për t’i dhënë ca gjëra personit që jeni ngarkuar ta mësoni dhe edukoni, pa e kuptuar nivelin e tij shoqëror, mendor e ideor, e largoni atë me ndjenja dhe shpirt nga ju. Nëse sot, pavarësisht nga një sërë praktikash mësimore e edukative të gabuara, disa të rinj i kanë ndjenjat dhe mendimet ende të shëndosha, kjo është plotësisht një pasqyrim i mirësisë së Zotit për ta, ose ata nuk janë zhvilluar ende mendërisht; janë njëzet e pesë vjeç, por, si të ishin dhjetë a pesëmbëdhjetëvjeçarë, ndodhen shumë pas kohës në të cilën jetojnë. Nëse njëri prej këtyre përballet një ditë me një konsideratë të ndryshme fetare, kombëtare apo shoqërore çfarëdo që e kapërcen nivelin e tij, Zoti e ruajttë, tronditja në vlerat e veta dhe dezertimi i tij bëhen të paevitueshme!

Porosia që jep feja në lidhje me edukimin e shkallëzuar të fëmijëve është kështu: Në qoftë se fëmija e ka të detyruar namazin në moshën pesëmbëdhjetë vjeçare, mësojeni atë qysh kur është dhjetë vjeç. Kjo ka vlerë edhe për mësimin e fëmijës me agjërim disa vjet para se të vijë në moshën e detyrimit për këtë adhurim. Të njëjtën gjë mund të mendojmë edhe për specifika të tjera.

Dua të sqaroj edhe këtë që ne besojmë se dhënia e gjërave që i duhen dhënë fëmijës qysh në moshë të vogël është me ndikim më të madh. Ne mendojmë se nëse duam që fëmija t’i kryejë pa diskutim dhe plotësisht detyrimet fetare në moshën kur bëhet përgjegjës, përgatitja e tij duhet të fillojë qysh në moshë të vogël. Gjer tani ne e kemi parë shumë herë frytin e kësaj metode, jemi bërë dëshmitarë të kësaj shumë herë.

Këtu dua të flas mbi kriteret moshore të disa moshave, që na i ka dhënë imam Xhaferi:

“Gjer në shtatë vjeç është periudha fëminore e fëmijës, kur ai imiton gjërat që sheh dhe luan me lojëra të ndryshme. Ç’të shohë tek ju, e mëson dhe e imiton. Pastaj fillon mosha e marrjes së mësimeve. Në fillim vjen periudha e mësimit të Librit të Allahut që kërkon edhe po aq kohë. Pas kësaj vjen periudha e mësimit të hallalleve dhe harameve që ai i kupton dhe përvetëson me arsye, logjikë dhe gjykim që kërkon përsëri po aq kohë.”

Sipas metodës së imam Xhaferit, gjer në moshën njëzet e një vjeç, fëmija ka plotësuar marrjen e të gjithë informacionit shoqëror dhe fetar të nevojshëm. Atëherë, ai, gjer në këtë moshë duhet të përvetësojë në mënyrë të pakundërshtueshme çdo gjë fetare e kombëtare që të mos tronditet nga erërat e ndryshme kundërshtare.

Në një hadith të përcjellë nga Tirmidhiu, Profeti ynë (s.a.s.) porosit kështu:

“Mësojuani namazin fëmijëve qysh në moshën shtatëvjeçare.”⁵⁰

Sepse, gjer në atë moshë, fëmija ka mësuar dhe është edukuar nga ju duke u nisur nga shembulli juaj. Pas kësaj, vjen koha kur ai do të mësojë duke vënë në punë arsyen dhe logjikën e vet, domethënë është gati të marrë mësime. Ndërkaq, disa e shohin këtë moment në moshën tetëvjeçare, kurse disa të tjerë, më e shumta, në moshën dhjetëvjeçare. Në moshën kur fillon mësimi i fëmijës, ai duhet trajtuar seriozisht dhe respektuar për t’iu zhvilluar personaliteti.

Profeti porosit: “Ndjenja e turpit është një nga shtyllat e rëndësishme të besimit!” Kurse në një hadith tjetër, Ai porosit: “Ai që s’ka turp, s’ka as besim!” Atëherë, qysh në moshë të vogël duhet të përqendrohemi mbi brezat që mendojmë t’i rrisim të edukuar me frymën e të kuptuarit se ç’është turpi, në mënyrë që, kur të vijnë në moshën e pjekurisë, të pajisen me moralin e Kuranit.⁵¹⁵²