Familja

1. Çfarë familjeje?

Në pjesën e kaluar qëndruam mbi lidhjen e familjes ose folesë familjare, si njëra prej shtyllave më të rëndësishme të shoqërisë, ndaj parimeve fetare, dhe duke e kushtëzuar realizimin e çdo gjëje në mënyrën më të përsosur me një plan të përsosur, kujtuam se kjo punë jashtëzakonisht e rëndësishme duhet trajtuar me seriozitet qysh se ajo është vetëm një ide. Sigurisht, nëse një punë çfarëdo nuk merret seriozisht qysh në plan dhe nuk lidhet pas një logjike të shëndoshë, mund t’u japë shkak problemeve të papërballueshme. Po qe se duke bërë një ndërtesë, nevojat dhe estetika e saj nuk paraqiten në një plan, më pas nuk e ngremë dot kokën prej prishjeve dhe ndreqjeve të njëpasnjëshme.

Familja është shtylla më e rëndësishme e shoqërisë. Fortësia dhe qëndrueshmëria e saj është edhe fortësia dhe qëndrueshmëria e kombit dhe e shtetit. Atëherë, kjo shtyllë themelore e kombit dhe e shtetit nuk duhet lënë kurrsesi pa një plan dhe pa një projekt. Sepse një nënvleftësim në këtë çështje konsiderohet nënvleftësim në emër të një kombi të tërë. Prandaj ne besojmë se duhet qëndruar me seriozitet mbi çështjen e familjes duke e parë këtë si shumë të rëndësishme dhe dëshirojmë ta theksojmë edhe një herë besimin tonë se shoqëria merr plagë nga bashkimet e jashtëligjshme.

Sigurisht, një fole familjare pa synim, e ngritur mbi dëshira, pasione, qejfe, zili apo smirë, jo vetëm që nuk premton të ardhme, por do të mbetet në trup të popullit si një element përkeqësues potencial. Sipas të gjitha gjasave, një familje e tillë do të përgatisë vazhdimisht endacakë rrugësh. Sepse duke u ngritur, ajo nuk është ngritur me llogari dhe plan që t’i sjellin begati. Këtij plani ne i themi “kurorë” dhe mendojmë se në rrugën që shkon drejt kurorës, duhet të lihen mënjanë egoizmi dhe dëshirat për të sunduar; mendimi, logjika dhe zemra dhe besojmë se në një martesë të tillë do të jetë shumë e dobishme që të merren për bazë mendimi dhe ndjenja fetare. Në qoftë se femra dhe mashkulli nuk kanë lidhje me Allahun (xh.sh.), nuk ka mundësi që fëmijët që do të vijnë prej tyre të jenë të vetëdijshëm, të ndjeshëm, të ekuilibruar për të bartur ndjenjën e përgjegjësisë. Nëse, pavarësisht çdo gjëje, arrihen rezultate të mira, gjë që është tejet e vështirë, ne e konsiderojmë këtë si një bujari të jashtëzakonshme të Zotit dhe përkulemi para Tij me ndjenjën e një mirënjohjeje të thellë!

Në fakt, çdo gjë e kësaj bote bërje-zhbërjeje brenda së cilës jetojmë, varet nga një shkak. Në të shumtën e rasteve, çështjet që ndjekim duke mbajtur parasysh shkaqet përkatëse me të cilat ato kushtëzohen, mund t’i realizojmë, me ndihmën dhe përputhshmërinë e dhënë gjërave nga Zoti, në atë formë që i mendojmë. Nëse nismat dhe “medikamentet” e ndryshme i trajtojmë duke bërë sikur nuk i shohim shkaqet, rezultati mund të jetë aspak i dëshiruar. Nisur nga kjo, nëse s’duam të biem në zhgënjim dhe disfatë, në çdo çështje, shkaqet dhe premisat duhet t’i trajtojmë me vëmendje të plotë dhe pastaj, duke i besuar mirësisë dhe bujarisë së Zotit, do të presim vetëm e vetëm prej Tij, që edhe rezultatet t’i kemi të shëndosha. Sigurisht, duke marrë vendim, bindja te Allahu duhet të jetë e plotë, por edhe veprimet e karakterit të lutjes veprimore si dhe vlerësimi i shkaqeve duhet të bëhen pa të metë. Këtë e tregon shprehja “vlerësimi i shkaqeve nuk është pengesë për nënshtrimin dhe dorëzimin te Zoti”, e cila është, në të njëjtën kohë, një rregull i fesë islame. Ne besojmë se këto parime duhen respektuar edhe në ngritjen e një institucioni serioz, siç është familja.

Pasi të pranohet dhe përvetësohet se kështu duhet ngritur familja, edhe parimet për të përftuar breza të përsosur do të shprehin diçka. Por nëse në themel të çështjes ka ndonjë dëmtim, edhe ndikueshmëria e “mjekimeve” të mbrame do të pakësohet në përpjesëtim të drejtë me atë dëmtim. Në një familje në themel të së cilës ka mbarëvajtje e begati, domethënë në folenë familjare ku janë bashkuar femra e mbledhur me mashkullin e mbledhur, femra myslimane me mashkullin mysliman, femra besimtare me mashkullin besimtar, femra dhe mashkulli që i u japin jetë një më një përgjegjësive të tyre, çdo gjë është në vendin e vet dhe kjo fole familjare është si një kënd Xheneti. Më duket edhe bërtitjet e atyre të vegjëlve të ardhur në këtë botë nën një çati të tillë, janë, te Allahu, të shenjta si dhe tesbihet e engjëjve, merren sikur të ishin nga një lutje më vete.

Duke e trajtuar shoqërinë e lumtur me gratë e me burrat e saj, Kurani, nja dy fjalë të bekuara të të cilit i prekëm më lart, e përvijon kështu çështjen:

“Për burrat myslimanë e për gratë myslimane, për burrat besimtarë e për gratë besimtare, për burrat që falen e për gratë që falen, për burrat fjalëdrejtë e për gratë fjalëdrejta, për burrat që bëjnë durim e për gratë që bëjnë durim, për burrat e thjeshtë e për gratë e thjeshta, për burrat që japin sadaka e për gratë që japin sadaka, për burrat që agjërojnë e për gratë që agjërojnë, për burrat që e mbrojnë nderin e për gratë që e mbrojnë nderin, për burrat që e përmendin shumë Allahun e për gratë që e përmendin shumë Allahun, Allahu ka përgatitur një falje të madhe dhe një shpërblim të madh!”²¹

Këta burra e gra janë bashkuar me njëri-tjetrin në familjen, e cila është qeliza më e vogël e kombit, i kanë besuar Allahut, janë orientuar kah Ai me zemër, janë bashkë me Të dhe e kalojnë jetën në bindje dhe adhurim të vazhdueshëm.

Po, tek këta burra besnikë e gra besnike, as fjalët që thonë nuk ua përgënjeshtrojnë sjelljet e veprimet, as sjelljet e veprimet që bëjnë nuk bien në kundërshtim me fjalët që thonë. Brenda folesë familjare të përbërë prej tyre nuk rastiset asgjë kundërthënëse. Në atë shtëpi, çdo gjë shkon drejt dhe është krejt ashtu siç duket. Për rrjedhojë, ashtu si njeriu që i jep një rregullim të përgjithshëm vetes para pasqyrës në këmbë, edhe fëmija i kësaj shtëpie, para tablove të drejtësisë, të fjalëve, sjelljeve e veprimeve të drejta, e në përputhje me njëra-tjetrën, vazhdimisht ka për ta korrigjuar e rregulluar veten. Ai as ka për t’u bërë dëshmitar i ndonjë shprehjeje apo pohimi kontradiktor, i ndonjë sjelljeje apo veprimi në kundërshtim me fjalët, as vetë nuk do të bjerë në pozita të tilla. Çdo gjë që ndodh në atë shtëpi, është e drejtë, sepse në atë shtëpi ka një burrë besnik e një grua besnike, një burrë të drejtë dhe një grua të drejtë!

Gratë që bëjnë durim, burrat që bëjnë durim, ata që shtrëngojnë dhëmbët e qëndrojnë para rëndesës dhe vështirësisë së adhurimit e bindjes, para pamëshirës së fatkeqësive që u bien mbi kokë, ata që tregohen të vendosur para mëkateve dhe e mbrojnë nderin e tyre, ata që e quajnë rënien në mëkat të barasvlershme me rënien në Xhehenem, ushtrojnë me gjuhën e qëndrimit të tyre një ndikim aq të madh mbi mjedisin, e po aq të madh edhe mbi fëmijët e tyre, sa pandeh që çdo gjë që mund të thonë me fjalë, do të mbetej krejt e zbehtë!

Çdo gjë që ka për të parë fëmija në këtë shtëpi të mbushur plot respekt për Allahun, ku burri e gruaja dridhen gjithmonë me frikën ndaj Tij, përpiqen t’i përjetojnë në mënyrën më të mirë përgjegjësitë e veta me mendimin se i pret një jetë serioze dhe një fund i tmerrshëm dhe në çdo çast të jetës arrijnë në fund të rrugës e presin ftesën për në jetën tjetër, çdo gjë që ka për të parë fëmija pra, do të jetë gjithmonë serioziteti, rëndësia, ndjeshmëria dhe kujdesi. Në një familje të tillë fëmijët do të shohin të ndërthuren në fytyra një frikë e butë dhe një ëmbëlsi që e ndjek atë, gëzimin që prodhon nëpër fytyra droja ndaj madhështisë së Allahut (xh.xh.) dhe shpresa e Xhenetit, ata do të shfaqen si njerëz të qetë por të kujdesshëm, të lumtur por largpamës, të kënaqësisë dhe dëfrimit, por edhe të së ardhmes.

Në një shtëpi duhet të ndodhen një burrë që jep sadaka dhe një grua që, gjithashtu, jep sadaka në mënyrë që te fëmijët e tyre të zhvillohet shpirti i bujarisë. Sigurisht, në fillim ne duhet të jemi bujarë që edhe ata të bëhen të atillë pas nesh. I varfëri unë, kam qenë bërë dëshmitar i një ndodhie të tillë. Gruaja jepte vazhdimisht sadaka fshehur pa e ditur burri. Edhe burri, po kështu, jepte sadaka fshehur pa e ditur gruaja. Dhe nuk e di se ç’bënin kur viheshin ballëpërballë, kur “kapnin në flagrancë” njëri-tjetrin duke dhënë sadaka fshehurazi! Vetëm një gjë është e sigurt: gruaja ishte një grua e drejtë e besnike dhe burri ishte një burrë i drejtë e besnik. Po kështu edhe fëmijët që do të dilnin në një shtëpi të tillë, ishin kandidatë për t’u bërë njerëz të drejtë, të ndershëm e besnikë!

Familja e krijuar prej gruas dhe burrit që zbatojnë disiplinën e agjërimit të urdhëruar nga Allahu, si dhe shoqëria dhe kombi të formuar prej familjesh të tilla janë kandidatë për një dimension tjetër të qetësisë dhe sigurisë.

Krahas këtyre cilësive, këta njerëz janë jashtëzakonisht të ndjeshëm edhe për ruajtjen dhe mbrojtjen me fanatizëm të nderit dhe dinjitetit të tyre. Nëse jetojnë, jetojnë për besimin, fenë, nderin dhe dinjitetin e tyre. Ja, këta janë të lumturit në këtë botë e në jetën e mbrame në Ahiret! Nëse struktura e organizuar nga Kurani, që i trajton gruan dhe burrin bashkërisht, gjen mishërimin e vet, është më e shenjta e strukturave.

Nëse në familjen e formuar nga këto dy shtylla fryjnë flladet e shpirtit kombëtar, edhe te bijtë, nipërit dhe mbesat e tyre do të ndjehet e njëjta frymë. Përmirësimi social është në raport të drejtë me vazhdimësinë e kësaj atmosfere te të gjithë individët e familjes, pra, te qelizat e shoqërisë. Në të kundërt, të gjitha ato që priten kthehen në fantazi.

Dhe tani të përpiqemi që të bëjmë një përmbledhje të çështjeve shoqëri, familje, fole e lumtur duke i parë nga tjetër pikëvështrim.

2. Prindër dhe fëmijë

Kur e shohim këtë çështje nën dritën e teksteve të shtrenjta të Islamit, shohim se Kurani dëshiron që personat që Allahu (xh.sh.)i do, do t’i dojë e do të jetë i kënaqur me ta, të jenë sa më shumë. Në të vërtetë, edhe të gjithë profetët, të urtët dhe njerëzit e tjerë të pëlqyer, kanë dëshiruar shtimin e brezave të pastër dhe kanë zhvilluar sisteme në këtë drejtim.

Lutjen dhe përgjërimin me ndjenjat më të sinqerta të profetit Zekerija drejtuar Allahut, Kurani e përshkruan kështu në suren Al-i Imran:

“Aty Zekerija iu lut Zotit: “Zoti im, më fal mua një pasardhës të pastër! Pa dyshim, Ti e dëgjon lutjen ashtu siç duhet!”²²

Po ta vëmë re me kujdes, profeti Zekerija nuk kërkoi vetëm një pasardhës çfarëdo, por “të pastër”! Ai donte të thoshte: “Më fal një pasardhës të pastër që ta bëjë Allahun të kënaqur, Profetin, me pëlqim, të atin, të lumtur e që të bëhet një element i rëndësishëm mes shoqërisë!” Edhe Ibrahimi i nderuar (a.s.) me të birin, Ismailin (a.s.), kur po ndërtonin Qaben, i luteshin Zotit kështu:

“Zoti ynë! Na bëj ne nga ata që të binden Ty! Nxirr prej brezit tonë një bashkësi të bindur ndaj Teje, …., na trego sesi duhet të të falemi Ty dhe na i prano pendimet, se vetëm Ti je Pranues i pendimeve dhe Mëshirues i madh!”²³

Pastaj, fakti që ndër pasardhësit e tyre, krahas shumë profetëve e qindra prijësve shpirtërorë, doli faqja e bardhë e njerëzimit, Profeti Muhamed (s.a.s.), është shprehje e pranimit të kësaj lutjeje të rëndësishme. Në mënyrë të veçantë, të gjithë njerëzit e shquar të umetit, po kështu janë lutur dhe kanë kërkuar nga Allahu (xh.xh.) breza pasardhësish të pastër e të mirë.

“(Dhe ata robtë) thonë: “Zoti ynë, falna ne bashkëshorte që të na i ndriçojnë sytë dhe bëna ne prijës të të devotshmëve!”²⁴

Si këta, edhe në tekste të tjera të shenjta mund të vërehet se kërkohen breza të pastër si fryte të krijimit të familjes. Po, në të gjitha këto lutje është tërhequr vëmendja mbi breza të pastër, të pafajshëm, të pamëkatë, besimtarë e të bindur. Me një fjalë, çështja nuk qëndron te sasia e personave që do të dalin dhe rriten në shtëpitë tona, por thellësia e tyre cilësore si dhe pranueshmëria e tyre në lartësinë e Allahut (xh.sh.). Arritja e kësaj pranueshmërie duhet të ketë rrugë dhe metoda të caktuara.

Dhe tani dëshirojmë të hedhim një vështrim të shkurtër mbi disa prej tyre.

3. Detyrat e kryetarit të familjes

Masat para lindjes së fëmijës: mjedis banimi, ushqime, veshmbathje, etj.

Praktikë dhe edukim: vënia e një emri të bukur fëmijës, mëkimi me gji, planifikimi i shpenzimeve

dhe edukimit sipas moshës dhe veçorive të tjera personale.

Ndjenja e përgjegjësisë në edukim.

Të mëdhenjtë e familjes duhet të jenë të pajisur me moralin e lartë islam, duke qenë njëkohësisht

shembuj të mirë për më të vegjlit.

Le të përpiqemi t’i shohim këto një e nga një.

4. Përgjegjësia e nënës dhe babait

Çdo njeri është përgjegjës për aq sa përfshihet brenda fushës së tij të përgjegjësisë, si dhe për ata që ka nën vete. Të gjitha sukseset në vëzhgimin dhe kujdesin përkatës do të shkruhen në shtyllën e mirësive dhe bukurive tuaja, kurse të gjitha e papëlqyeshme, në shtyllën e të këqijave dhe shëmtive.

Në një hadith të Tij që përmbahet te Buhariu dhe Muslimi, Kryeprofeti (s.a.s.) porosit kështu: “Secili nga ju jeni çoban dhe përgjegjës për ata që keni nën vete. Kryetari i shtetit është çoban dhe përgjegjës për nënshtetasit. Çdo person është çoban dhe përgjigjet për tufën e vet. Gruaja është çobaneshë e shtëpisë së burrit dhe përgjigjet për gjërat që ka nën kujdes. Shërbëtori është çobani i mallit dhe pasurisë së të zot, dhe është përgjegjës për t’i ruajtur ato. Secili prej jush është çoban dhe secili prej jush përgjigjet për tufën e vet!”²⁵

Meqë tema ka lidhje me pranimin e faktit që fëmijët janë nga një amanet i mëvetësishëm, mund të thuhet edhe se ky hadith ka një lidhje të drejtpërdrejtë me çështjen tonë: “Çdo fëmijë që lind, lind me natyrë islame, pastaj prindërit e bëjnë atë krishterë, hebre ose idhujtar.”²⁶

Po, çdo fëmijë që lind, lind me një natyrë të pastër e të përshtatshme për t’u bërë gjithçka, pastaj ju dorëzohet juve për t’i zhvilluar atij dhuntitë dhe aftësitë, pra, puna për edukimin e tyre ju lihet juve në dorë. Kështu, fëmijët, në përputhje me atë ç’janë prindërit e tij, bëhen ose krishterë, ose hebrenj, ose adhurues të zjarrit, zoroastrianë. Natyrisht, këtu mund të shtohet edhe një tjetër specifikë: përsëri në përputhje me mjedisin e prindërve, fëmijët, të cilët bëhen ose renegatë, ose ateistë. Në këto kushte, themi se aq sa ç’është i rëndësishëm besimi dhe individualiteti i prindërve në rritjen e fëmijëve, është i rëndësishëm edhe për t’u marrë për bazë në edukimin e tyre.

Është një e vërtetë kjo që, nëse fëmijët e përshtatshëm për çdo gjë, të cilët i prumë në këtë botë të përshtatshëm ndaj çdo përparimi, nuk i formësojmë sipas rrënjëve tona shpirtërore e kuptimore, është e pamënjanueshme që të rriten e formohen si njerëz të një kallëpi të veçantë. Për rrjedhojë, mund të bëhen babai i një renegati pa i rënë aspak në të kësaj. Atëherë themi se në kohën e duhur, duhet që ta parandalojmë tjetërsimin e tyre, duke ua shartuar atyre esencën e shpirtit tonë, ta parandalojmë tjetërsimin e tyre. Ne u bëjmë shërbimet e duhura pemëve duke shfrytëzuar të gjitha mundësitë e shkencës dhe teknikës, në mënyrë që të marrim sa më shumë prodhim. Po a nuk duhet që të kujdesemi po kaq për fëmijët tanë që s’vlejnë më pak se druri, guri, pema dhe dheu? Përkundër dy mospërparësive të tilla, si tkurrja e mosinteresimit dhe harbimi i përpjekjeve destruktive, fëmijët zotërojnë avantazhin e vetëm të gjërave të mira që do t’u japin prindërit. Sigurisht, po të mos u bëhet një ndërhyrje pozitive, ata fillojnë të marrin erë dhe të prishen në duar të të tjerëve. Në të dy situatat ata ndjekin një drejtim tjetër prej tonit, i cili mund të jetë kreyekreje në drejtim të kundërt me ne. Në mënyrë të veçantë në ditët tona, meqë prindërit janë kredhur në punët e kësaj bote me tërë fuqinë e tyre;i kanë braktisur fëmijët plotësisht. Madje është e pamundur të tregohet një shekull tjetër kur fëmijët të jenë lënë kaq pas dore.

Përsëri në një hadith me burim imamí, i Dërguari i Allahut (s.a.s.) jep një ferman me këto fjalë: “Në Kohën e Fundme, mjerë fëmijët për shkak të baballarëve të tyre!” Sahabet e pyesin të habitur:²⁷

U dënuan për shkak të baballarëve të tyre politeistë dhe humbën?

Jo, baballarët besimtarë i vranë ata!

Si ndodhi, o i Dërguari i Allahut?

Baballarëts’ua mësuan atyre shtyllat e fesë!

Këtë hadith, porosi profetike, mund ta shtjellojmë shkurtimisht kështu:

Shtyllat e fesë u braktisën për këtë botë të vogël. Ata që e patën për detyrë, e nënvleftësuan krejtësisht edukimin fetar duke i përqendruar të gjitha orvatjet vetëm për aspektin material të jetës. Ata e lanë mënjanë jetën ndjesore e shpirtërore për interesa të një bote të vogël.

Ata nuk i dhanë rëndësi mësimit të njohurive fetare duke menduar se këndimi i Kuranit, mësimi dhe njohja e frymës së Tij, mësimi dhe praktikimi i fesë na marrin shumë kohë.

Kuptimi i hadithit të mësipërm paraqet një përputhje të plotë me këtë ajet:

“Jo, jo, ju e pëlqeni shumë atë që e ka shpërblimin dhe kënaqësinë të çastit, kurse ahiretin (përfundimin e kësaj) e nënvleftësoni!”39

I Dërguari i Allahut e vazhdon fjalën e tij kështu: “Unë s’kam të bëj me ta, as ata mos paçin të bëjnë me mua!”

Me fjalë të tjera, ai do të thotë: “Unë s’kam të bëj me ata prindër që e lënë pas dore fëmijën, që i mbyllin sytë para humbjes së fëmijës, për më tepër, që nuk dridhen përballë shkatërrimit të një brezi; edhe ata mos paçin të bëjnë me mua!” Pandeh se të gjithë baballarët që nuk kanë vdekur shpirtërisht, rrëqethen dhe dridhen para këtij paralajmërimi të ashpër, dhe duhet të dridhen! Kur kalifit Omer bin Abdulaziz iu tregua për një përgjegjësi të tillë të rëndësishme e jetësore, i ra të fikët dhe nuk u përmend dot për njëzet e katër orë. Madje nisën t’i rrinë mbi krye e t’i këndojnë Kuran me mendimin se po vdes. Pastaj, kur u përmend, nisi të qante e të thoshte se kishte frikë nga Allahu. Po, ai e ndente mbi supe përgjegjësinë e atyre që kishte nën vete dhe tronditej me frikën se mos po ua shkelte disi të drejtat.

Po ne? Ne, të pamëshirshmit në trajtën e nënës dhe babait që nënvleftësojmë ndjenjat dhe shpirtin e fëmijëve që i sollëm në këtë jetë në atë folenë familjare të ngritur duke marrë për bazë kënaqësitë personale, sa herë duhet të humbim ndjenjat dhe sa duhet të dridhemi?

Ç’është e vërteta, të gjitha hadithet rreth kësaj teme janë të tilla, që afrojnë ose frikësojnë. Edhe ne, pikërisht nga ky këndvështrim e trajtojmë çështjen. Por, natyrisht, kemi edhe shumë gjëra për të bërë, janë përgjegjësitë që na kanë ngarkuar Islami dhe Kurani për rritjen dhe formimin e fëmijëve tanë. Janë çështjet që i radhitëm më parë në formë parimesh e që mendojmë t’i shtjellojmë më tej, çështje këto shumë të rëndësishme, si edukimi i fëmijëve tanë si njerëz të ndjeshëm, të thellë, të moralshëm e fetarë dhe edukimi edhe i vetes sonë si një baba i vyer e si një nënë e vyer në atë familje.

a) Masat para lindjes së fëmijës

b) Mësim dhe edukim

Një ndër detyrat e para të prindërve është t’i vënë fëmijës një emër të mirë sipas porosive të Profetit Muhamed(s.a.s.). Profeti ynë i ka dhënë rëndësi të veçantë vënies së emrit. Ai ka porositur: “Merrni emrat e profetëve. Emrat më të pëlqyer te Allahu i Lartë e i Shenjtë janë Abdullah dhe Abdurrahman. Emrat më të drejtë janë Harith (sjellës fitimi, fitues i ahiretit, jetës së pasme) dhe Humam (i vendosur). Kurse emrat më të shëmtuar janë Harp (luftë, dhunë) dhe Murre (koprrac)!” Gjithashtu, Profeti ka hequr emrin Asije (kundërshtuese, kryengritëse) dhe në vend të tij ka vënë emrin Xhemile (e bukur, Bukuri).³²³³

Pas kësaj vijnë çështjet e procedurës ligjore të dhënies gji fëmijës dhe, pas prerjes së gjirit, të marrjes përsipër të rritjes dhe edukimit të tij.

Çdo fëmijë lind me një natyrë të pastër. Pothuajse si një letër e bardhë ku nuk është shkruar asgjë më parë. Jeni ju që do të shkruani mbi të,, vetëm se veç ato gjëra që i pëlqejnë Allahut! Këto janë gjëra që u jep vlerë engjëlli, që janë të vlefshme pas ringjalljes në sheshin e grumbullimit dhe llogaridhënies, që, kur të vihen në pjatën e djathtë të peshores, të peshojnë e të kenë vlerë.³⁴

Ajo çka u bie si detyrë prindërve, është t’i bëjnë këto shkrime dhe qëndisma mbi shpirtin e fëmijës në stinën e vet dhe në atë mënyrë që të mos prishen e fshihen dot me kalimin e kohës. Sigurisht, çdo nënë dhe çdo baba janë të detyruar që një pjesë të jetës ditore t’ia kushtojnë mësimit dhe edukimit të fëmijëve të tyre. Sa për institucionet e tjera të mësimit dhe edukimit, përveç familjes, do të flasim më tej në pjesët në vazhdim.

Në arsimimin dhe edukimin e fëmijës, familja është mjedisi, vatra dhe shkolla e parë. Pa diskutim, kohën që veçojnë prindërit për mësimin dhe edukimin e fëmijëve, duhet ta parapëlqejnë më shumë se koha që veçojnë për disa detyra fetare apo edhe personale, individuale. Në rritjen e fëmijëve, mësimi mbi Allahun (xh.sh.), shtresimi i idesë së besimit në Allahun sipas moshës dhe nivelit kulturor të fëmijëve, kanë përparësi jo vetëm në begatimin moralo-shpirtëror të prindërve, por edhe në shumë detyra vetjake të tyre. Nisur nga kjo, po qe se ju shkoni për ta vizituar Qaben duke lënë në shtëpi ca fëmijë të prapë e të paedukuar, detyra do t’ju thërresë nga pas: “Ku po shkoni duke braktisur detyrën e këtushme, që është kaq e rëndësishme?”

Veçanërisht, babai duhet t’ia mësojë djalit jetën dhe fenë, shkrimin dhe këndimin, madje, sipas moshës, edhe notin, qitjen apo kalërimin. Duhet t’ia mësojë, jo sportet që ia kushtojnë fuqinë e mendjes vetëm zhvillimit të muskujve, por të gjitha sportet e dobishme për jetën dhe shëndetin dhe të tilla, që secila prej tyre, në fushën e vet, të përbëjë një parathënie për të ardhmen.

c) Ndjenja e përgjegjësisë në edukim

Po dua ta bëj titull të kësaj çështjeje një citat me burim imamí. Në veprën e tij, “Risaletul Hukuk”, imam Zejnul Abidini jep këtë këshillë:³⁵

“Duhet ta dish se fëmija, produkti i përpjekjes sate, është prej teje; po kështu, edhe e mira apo e keqja e tij ka për të t’u kthyer po ty!”

Pak kohë para se të vdiste, Profeti Muhamed(s.a.s.) e pati parandjerë vdekjen. Një ditë, papritmas, u pati thënë kështu sahabëve,: “Robi u la i lirë të zgjidhte mes kësaj bote dhe ahiretit (jetës së pasme) dhe ai zgjodhi ahiretin!” Ndërkaq, Ebu Bekri që e pati rrokur menjëherë kuptimin e këtyre fjalëve, pati thënë duke shpërthyer në lot: “Nënë e babë t’u bëfshin fli, o i Dërguari i Allahut!” Robi për të cilin kishte folur Profeti, ishte vetë Ai!.. Veç kësaj, në një hutben e tij gjatë Haxhit të Lamtumirës, ai i pati pyetur njerëzit: “Së afërmi do t’ju pyesin për mua nëse e kreva detyrën e kumtesës; ç’përgjigje do të jepni?” Ai i pati pyetur njerëzit sepse kishte kryer një detyrë, por nuk ishte i sigurt nëse e kishte kryer me të drejtë dhe plotësisht, apo jo, megjithëse puna vetë bërtiste me të madhe se s’kishte vend për një pasiguri të tillë. Të gjitha zemrat që ndodheshin aty patën bërtitur me të madhe, madje gjithë sheshi pati jehuar nga pohimi i njëzëshëm: “Po, e mbarove, përgjegjësinë në vend e çove, na mësove e na këshillove!” Atëherë ai e pati ngritur gishtin tregues lart drejt qiellit duke thënë tri herë: “Ji dëshmitar, o Zot! Ji dëshmitar, o Zot! Ji dëshmitar, o³⁶

Zot!”34

Ai fliste me shqetësimin e thellë për një përgjegjësi të gjerë në kuadrin e umetit, dhe në fund merrte medoemos dëshminë e sahabëve të Tij. Dhe tani, a jemi vallë, ne, në gjendje ne të themi para fëmijëve tanë, të cilat janë drejtpërsëdrejti nën përgjegjësinë tonë dhe me kujdesin ndaj të cilëve jemi ngarkuar, “Së afërmi do t’ju pyesin për mua, si do të përgjigjeni?” Ose, a kemi shpresë të marrim prej tyre përgjigjen, “Po e keni kryer detyrën siç duhej”? Nëse jo, atëherë të mjerët ne!.. Prandaj, imami i madh, Zejnul-Abidini, thotë: “Ti do të merresh në pyetje përpara Allahut(xh.xh.), ti do të merresh në pyetje!” Dhe, duke u dridhur i drejtohet sërish Allahut:: “Allahu im, ndihmomë mua në edukimin e fëmijëve mi! Bëmë mua të mund t’i mësoj ata të bëjnë mirë!” Sepse çështja më e rëndësishme , madje e domosdoshme e çdo njeriu është që, duke i lartësuar pjesëtarët e familjes në vlerat e përsosmërisë njerëzore, t’i bëjë ata të ndjejnë ëndjet e të qenit i përjetshëm!

Ndonjëherë, u marrim dhurata fëmijëve dhe përpiqemi që t’i gëzojmë. Madje, shkojmë në haxh dhe, edhe në kohët kur ndodhemi para Qabesë ose të Dërguarit të Allahut (s.a.s.), i ndjejmë vazhdimisht tek i kemi në zemër. Edhe shërbimet më të shenjta e të rëndësishme nuk na bëjnë dot t’i harrojmë ata. Në të vërtetë, mënyra më e mirë e kujtimit të fëmijëve është t’u japim atyre edukatën islame dhe edukatën e të jetuarit që kemi mësuar prej Profetit Muhamed paqja qoftë mbi Të. Unë them se nuk duhet të ketë dhuratë që të mund të matet me këtë.

Përsëri, në një hadith me burim imamí, Profeti Muhamed (s.a.s.) porosit:

“Bëjuni dhurata fëmijëve dhe edukojini në një mënyrë të mirë!”35Po, një edukatë me orientim për ta ringjallur rrugën e Profetit (s.a.s.) është dhurata më e madhe që mund t’i jepet një fëmije!

d) Të jesh përherë një shembull i mirë

Çdo nënë e baba mysliman, në mënyrë mjaft të natyrshme, mendojnë t’i edukojnë fëmijët në formën e një pjese të shëndoshë e të përkryer të asaj shoqërie ideale të cilën përpiqemi ta përfytyrojmë dhe përvijojmë sipas Kuranit. Ç’e do se, në qoftë se këto ndjenja të tyre nuk reflektohen në jetën praktike dhe nuk thellohen me adhurime të tilla si namazi, agjërimi, haxhi, zekati, ose, më e drejta, fjalët e bukura të thëna me gojë, nuk i përforcojnë me veprime dhe sjellje të bukura, nëse këto veprime dhe sjellje nuk duken më të bukura se fjalët, rezultati do të jetë i dobët ose i paqenë; pa le kur prindërit bëjnë të kundërtën e atyre që thonë ose këshillojnë! Prindërit që dëshirojnë që fjalët e tyre t’u dëgjohen prej fëmijëve, më së pari duhet t’i jetojnë vetë thellësisht.

Po përcjell këtu një rrëfim që i atribuohet imam Adhamit.

Në atë kohë, na ishte një djalë që i bënte dëm mjalti dhe, me gjithë këshillat për të mos ngrënë mjaltë, djali vazhdonte të hante. Ndërkaq, një ditë, e marrin djalin për dore, e çojnë te Imami dhe i thonë: “Këtij djali i bën dëm mjalti, por ai, megjithëse e këshillojmë, vazhdon të hajë!” Imam Adhami u thotë: “Merreni djalin, shkoni në shtëpi dhe sillmani pas 40 ditësh!” Pas dyzet ditësh e çojnë përsëri djalin te imami, i cili e merr djalin para vetes dhe e këshillon të mos hajë më mjaltë. Djali ngrihet nga vendi, ia puth dorën të atit dhe i thotë: “Baba, nuk kam për të ngrënë më asnjëherë mjaltë!” Atëherë, të pranishmit e pyesin imamin: “O imam, pse nuk e këshillove djalin kur e prumë për herë të parë, por na bëre të prisnim dyzet ditë?” Dhe ja ç’përgjigje u jep imam Adhami:

“Atë ditë që e prutë djalin te unë, unë kisha ngrënë mjaltë. Sikur të përpiqesha për ta bindur djalin të hiqte dorë nga një gjë që e kisha bërë vetë, ka shumë mundësi që të mos dukesha i besueshëm para tij, dhe fjala ime të mos zinte vend. Gjatë këtyre dyzet ditëve, unë jo vetëm që s’hëngra më mjaltë, por e hodha atë krejtësisht nga trupi. Desha që të isha i besueshëm kur ta këshilloja djalin!”

Krahas fjalës së drejtë, ka shumë rëndësi veprimi i drejtë. Në sy të fëmijës, kundërshtia mes fjalëve dhe veprimeve tuaja e trondit besimin e tij tek ju. Në jetë, sikur edhe një herë të vetme t’ju kapë fëmija në gënjeshtër ose në kundërshti mes fjalëve e veprimeve apo sjelljeve tuaja, për sa kohë do ta bartë këtë në mendje, në sytë e tij ju do të vazhdoni të mbeteni një njeri që s’i besohet. Po qe se pastaj, më vonë, nga sjelljet tuaja rrjedh ndonjë pakënaqësi e vogël, ajo del në mbivetëdijë dhe, në vështrimin e fëmijës, ju ngjani me dikë për të cilin ndihet neveri. Për pasojë, fjalët tuaja s’gjejnë aspak pasqyrim tek ai. Atëherë, sjelljet duhet t’i rregullojmë të tilla që, brenda shtëpisë, ata të na konsiderojnë neve jo nënë e baba, por engjëj. Ata duhet të shohin tek ne seriozitet, rëndësi, ndjeshmëri dhe duhet të na besojnë gjer në fund. Ja pra, prindërit që arrijnë me sukses t’i përcjellin mendimet dhe ndjenjat me një rrugë të tillë, quhen mësuesit më të suksesshëm.

e) Fëmijët duhen trajtuar me seriozitet

Profeti Muhamed (s.a.s.) i trajtonte fëmijët me shumë seriozitet. Kur ata i vinin pranë, Ai u drejtohej atyre me mirësjellje, sikur të ishin të rritur, pastaj e merrte dikë mbi shpinë, dikë në prehër dhe, duke i trajtuar barazisht, i linte të largoheshin të gjithë të kënaqur.

Disa herë, kur takonte në rrugë fëmijë që luanin, u drejtohej si të mëdhenjve duke i përshëndetur: “Esselamu alejkum!” Atëherë edhe ata i përgjigjeshin po aq seriozisht: “Ue alejkum selam, o i Dërguari i Allahut!” Ai u jepte shumë vlerë fëmijëve. Nëse i jepte fjalën një fëmije për t’i dhënë diçka në një ditë dhe orë të caktuar, patjetër do ta çonte në vend fjalën sikur të kishte bërë marrëveshje me një të rritur!³⁷

c) Përftimi i ndjenjës së bindjes

Një nga mendimet më të turpshme për qenien njerëzore është edhe ky: “Nuk duhet t’i zësh besë askujt, madje as babait tënd!” Është një mendim filozofik tejet i gabuar. Profeti (s.a.s.) u sugjeronte të tjerëve gjithmonë idenë e bindjes, dhe fëmijët që e njihnin nga afër, nuk dinin gjë tjetër për të veç bindjes. Në sy të çdokujt ai ishte Emin, i besueshëm. Gjithsesi, edhe shoqëria e përbërë prej të tillë individësh, do të ishte një shoqëri e besueshme dhe e bindur.

Veçanërisht, Profeti Muhamed (s.a.s.) ia tërhiqte vëmendjen umetit, se “Allahu nuk e mëshiron atë që nuk tregon mëshirë për fëmijën e vet.” dhe u bënte thirrje besimtarëve që të bëheshin njerëz të ndjeshëm e me zemër të madhe. Ai e porosiste bashkësinë e tij në lidhje me fëmijët: “Duajini ata! Kur t’u jepni fjalën, ta çoni në vend patjetër! Ata s’duhet të shohin kundërshti mes fjalëve dhe veprimeve tuaja, ata s’duhet të bëhen dëshmitarë të një gjëje të tillë!”³⁸

Përsëri sipas një hadithi me burim imamí, Profeti ynë porosit: “Nëse dikush prej jush i premton fëmijës një gjë, ta mbajë premtimin medoemos, sido që të jetë!” Kjo na e bën krejt të qartë se sa i gabuar është mendimi, “fëmijë është, nuk bëhet gjë edhe sikur ta gënjej!”.

Pa dyshim, çdo gënjeshtër dhe çdo thënie me kundërshti brenda vetes, si një farë e mbjellë në kokën e tij, në mos sot, nesër do të mbijë si një bimë helmuese dhe do t’i paralizojë përpjekjet tuaja edukative. Prindërit duhet të jenë gjithmonë të drejtë e në rrugë të drejtë. Fundja, nuk mund të pritet gjë tjetër pos drejtësisë prej jush që jeni njerëz të rrugës së drejtë!

Në asnjë mënyrë s’duhet t’u lini shteg fëmijëve që të thonë për ju: “gënjeu”, “s’e mbajti fjalën”, “u tregua i pangopur”, etj. Ata duhet t’ju shohin dhe t’ju njohin përherë si vetëmohues, besnikë të fjalës, besimtarë të durueshëm, të ndershëm dhe të virtytshëm!

d) Një edukim hap pas hapi

Fëmija duhet të dijë ato gjëra që janë të domosdoshme për t’i ditur, dhe duhet nuk duhet t’i mësojë ato gjëra që nuk është mirë që ai t’i dijë. Ai duhet të mësohet dhe edukohet në mënyrë të shkallëzuar sipas moshës. Këtë çështje mendojmë që ta trajtojmë më gjerësisht në pjesët e mëtejshme.

Ashtu siç mbështetemi në mendimin dhe porositë e specialistëve përkatës për ta ushqyer fëmijën e porsalindur, ashtu edhe duhet ta mësojmë dhe edukojmë atë sipas porosive të specialistëve të fushës së edukimit.

Nëse një fëmijë ka ardhur në moshën e shkollës së mesme, t’ia thoni kategorikisht, pa asnjë argument, “Zoti ekziston!”, kjo mund të mos vlejë për gjë tjetër veçse që ai ta mohojë Zotin. Ndoshta në atë moshë duhen dhënë njohuri të kombinuara shkencore-filozofike që të ndikojnë anasjelltas në formimin e opinionit të ekzistencës së Zotit. Por po qe se ngriheni për t’i mësuar fëmijës filozofi qysh në vitet e para të shkollës, do t’ia turbulloni mendjen krejtësisht. Atëherë pra, ashtu si një mjek, jemi të detyruar që t’i japim disa gjëra fëmijës duke pasur parasysh nivelin e tij, moshën dhe mjedisin kulturor, etj.