FJALA E GJASHTËMBËDHJETË

RREZJA E PARË

O Nefsi im injorant! Ti thua: “Njësia e Esencës Hyjnore së bashku me përbotshmërinë e akteve Hyjnore, Uniteti i Esencës së Zotit të Gjithëfuqishëm së bashku me Hyjninë e Tij të gjithanshme që s’pranon ndihmë, dhe mëvetësia e Tij me gjithëpërfshirjen e veprave të Tij të pandara me ortakë, qënia e Tij larg e përtej hapësirës dhe njëkohësisht i pranishëm gjithkund; lartësia e Tij e pakufishme së bashku me të qënit afër të gjitha gjërave dhe Qënia e Tij Një i Vetëm dhe megjithatë Ai vetë duke i mbajtur të gjitha veprat në Dorën e Tij, janë prej të vërtetave të Kur’anit. Ti nefs thua: Kur’ani është i gjithurtë, dhe i Gjithurti nuk ngarkon mbi arsyen gjëra të cilat janë të paarsyeshme. Dhe arsyeja shikon një kontradiktë të dukshme ndër-mjet këtyre gjërave. Prandaj unë do të dëshiroja një shpjegim për to që do ta shtynte mendjen për t’u nënshtruar.”

Përgjigjja: Meqenëse çështja është kështu dhe ti e kërkon atë për të arritur qetësinë e sigurinë, atëherë ne themi duke u mbështetur në shkëlqimin e Kur’anit:

Emri “En-Nur” “Drita”, i cili është nga Emrat e Bukur Hyjnorë, ka zgjidhur shumë nga problemet dhe vështirësitë e mia. Në dashtë Zoti, Ai do ta zgjidhë gjithashtu edhe këtë problem.

Duke zgjedhur mënyrën e krahasimit, e cila i sjell qartësi mendjes dhe dritë zemrës, ashtu siç tha Imam Rabbani r.a., edhe ne themi:

نَه شَبَمْ نَه شَبْ پَرَسْتَمْ مَنْ , غُلاَمِ شَمْسَمْ اَزْ شَمْسْ مِى گُويَمْ خَبَرْ

Unë nuk jam as nata, as një dashurues i natës; Unë jam një shërbëtor i Diellit të realitetit dhe prej atij Dielli unë flas.

Meqenëse krahasimi është një pasqyrë më e shndëritshme që refkleton mrekullinë e Kur’anit, edhe ne gjithashtu do ta shikojmë këtë mister me anë të një krahasimi, që vijon:

Një person i vetëm mund të fitojë universalitet nëpërmjet pasqyrave të ndryshme. Ndërsa duke qenë një individ i vetëm, ai bëhet si një universal duke poseduar cilësi të përgjithshme. Për shembull, ndërsa dielli është një qënie e pjesshme e personifikuar, pra një individ i vetëm, veçse ama nëpërmjet objekteve dhe gjërave të tejdukshme, ai bëhet një universal i tillë saqë ai e mbush faqen e tokës me imazhet dhe me reflektimet e tij. Ai madje ka aq shumë tregues e shfaqje, aq sa numri i piklave dhe i grimcave të shndëritshme. Megji-thëse nxehtësia e diellit, drita dhe shtatë ngjyrat në dritën e tij, secila ngërthen, rrethon dhe përfshin të gjitha gjërat që ndodhen përballë tyre, gjithashtu çdo gjë e tejdukshme mban e fsheh në beben e syrit të saj nxehtësinë e diellit, dritën e tij dhe shtatë ngjyrat, së bashku me imazhin e tij; dhe ajo gjë bën një fron për to në zemrën e saj të pastër. Domethënë, për sa ka të bëjë me Unitetin , dielli i rrethon të gjitha gjërat që ndodhen përballë tij, ndërsa në lidhje me Njësinë, dielli është i pranishëm së bashku me shumë cilësi të tij në çdo gjë nëpërmjet një lloji shfaqjeje të esencës së tij.

Meqenëse kemi kaluar nga krahasimi për tek diskutimi i përfaqësimit, ne do të tregojmë tre nga shumë lloje përfaqësimi, të cilët do të jenë boshti për të kuptuar këtë çështje.

I pari: Ky është reflektimi i objekteve të dendura materiale. Këto reflektime janë tjetra dhe jo gjëja e reflektuar, ato nuk janë e njëjta, dhe ato janë të vdekura, pa jetë. Ato nuk posedojnë asnjë cilësi tjetër përveç identitetit të tyre të jashtëm. Për shembull, në qoftë se futesh ti, o Said, në magazinën e pasqyrave, atëherë një Said i vetëm bëhet një mijë Saida. Por me jetë je vetëm ti, ndërsa të tjerët janë të vdekur; ata nuk i kanë veçoritë e jetës.

I dyti: Ky është reflektimi i objekteve të ndritshme materiale. Ky reflektim nuk është i njëjti si gjëja e reflektuar. Por në të njëjtën kohë nuk është as tjetra, pasi ajo nuk përmban natyrën e ndritshme të objektit, por ajo posedon shumicën e veçorive të tyre dhe mund të konsiderohet si e gjallë. Për shembull, dielli kur përhap rrezet e tij sipër globit tokësor e shfaq imazhin e tij dhe reflektimin, tek të gjitha pasqyrat. Në secilën nga reflektimet është e pranishme nxehtësia, drita dhe shtatë ngjyrat në dritë, të cilat janë si cilësitë e diellit. Le ta supozojmë diellin që të kishte vetëdije, (nxehtësia e tij të ishte pikërisht fuqia e tij e pastër; drita e tij të ishte pikërisht njohuria e tij e pastër; dhe shtatë ngjyrat e tij të ishin shtatë cilësitë e tij) atëherë dielli i vetëm do të ishte i pranishëm në të gjitha pasqyrat në të njëjtin moment, dhe do të ishte i aftë ta bënte secilën një fron të tij për vetveten dhe një lloj telefoni.

Një pasqyrë nuk do të ishte pengesë për një tjetër. Ai do të mund të takohej me secilin nga ne nëpërmjet pasqyrave tona. Ndërsa ne megjithëse jemi larg prej tij, ai është më afër nesh se sa vetet tona.

I treti: Ky është reflektimi i shpirtërave të ndritshëm. Ky reflektim është i gjallë dhe njëkohësisht i njëjti si shpirtërat. Por meqenëse ai shfaqet në përputhje me kapacitetin e pasqyrave, ai nuk e nxë plotësisht esencën e shpirtit dhe natyrën. Për shembull, në momentin që Hazreti Xhebrail a.s. ishte i pranishëm në prezencën e Profetit a.s.m. në formën e –sahabës– Dihije, ai njëkohësisht po bënte sexhde me krahët e tij madhështorë në prezencën Hyjnore para Fronit sublim. Dhe në të njëjtin moment, ai është i pranishëm në vende të panumërta dhe është duke përçuar urdhërat Hyjnorë. Një detyrë nuk është pengesë për një tjetër; kështu, nëpërmjet këtij misteri, Profeti Muhammed a.s.m., esenca e të cilit është dritë dhe natyra e tij është e ndritshme, në këtë botë i dëgjon të gjitha salevatet e kënduara për të nga i gjithë komuniteti i tij dhe në ringjallje do të takohet me të gjithë të pastërtit në të njëjtën kohë. Njëri nuk do të jetë pengesë për një tjetër. Në fakt, disa prej evlijave, të cilët kanë fituar një shkallë të lartë dritësie dhe quhen “El-Ebdal” ‘zëvendësa’ (përfaqësues, plotësues), janë shikuar në shumë vende në të njëjtën kohë, dhe i njëjti person ka kryer shumë akte të ndryshme në të njëjtin moment.

Po, në të vërtetë, ashtu si gjërat si qelqi dhe uji që veprojnë si pasqyra për objektet materiale, gjithashtu, ajri, eteri, dhe disa qënie të botës së shëmbëllesës janë si pasqyra për qëniet shpirtërore; ato bëhen si mjete transporti e përcjelljeje me shpejtësinë e vetëtimës dhe të imagjinatës. Ato qënie shpirtërore futen në mijëra vende për një çast. Kështu, ato ecin dhe udhëtojnë në ato vendbanime të bukura dhe elegante, në ato pasqyra të pastërta me shpejtësinë e imagjinatës.

Meqenëse, pavarësisht qënies të pjesshme e të kufizuara, nëpërmjet misterit të dritësisë, krijesat e pafuqishme e të nënshtruara si dielli dhe si qëniet gjysmëndriçuese të kufizuara nga materia, ashtu si qëniet shpirtërore, mund të jenë prezent në vende të shumta, ndërsa janë në një vend; ata bëhen si universale absolute; dhe ndonëse me një fuqi të kufizuar zgjedhjeje, ata mund të kryejnë shumë punë në të njëjtin moment...

Dhe kështu, çfarë gjëje mund ta fshehë vetveten nga adresimi i Njësisë, i cili është brenda shfaqjes së atributeve dhe shfaqjes së veprave të Tij nëpërmjet vullnetit të Tij universal, fuqisë së Tij absolute, dhe njohjes së Tij gjithëpërfshirëse?

I Shenjti i Vetëm, i Cili është shumë i lartësuar, shumë larg materies, i zhveshur nga lënda, i pastruar dhe i përjashtuar nga çdo kufizim, limit dhe nga errësira e dendësisë; madje të gjitha këto drita dhe qënie të ndritshme janë veçse hije të dendura prej dritave të Emrave të Tij të Bukur; Gjithë ekzistenca dhe e gjithë jeta, bota e shpirtërave dhe Bota e shëmbëllesës janë veçse pasqyra gjysmë-transparente për të shfaqur Bukurinë e Atij të Shenjti Madhështor, Atributet e të Cilit janë gjithëpërfshirëse dhe cilësitë e të Cilit janë universale. Atëherë, çfarë gjëje mund të jetë e vështirë për Të? Çfarë gjëje mund të fshihet nga Ai? Çfarë individi mund t’i shmanget Atij? Dhe cili mund të qëndrojë larg Tij dhe cili personalitet mund të afrohet me Të pa fituar universalitetin?

Në të vërtetë, megjithëse nëpërmjet dritës së tij të pakufizuar dhe reflektimit jolëndor, dielli është më afër teje se sa bebja e syrit tënd, për shkak se ti je i kufizuar, je shumë larg prej tij. Meqenëse ti je i kufizuar, ti duhet të kapërcesh shumë limite dhe të tejkalosh shumë shkallë universale me qëllim që të afrohesh tek ai. Kjo do të bënte të domosdoshme që ti në efekt të kishe madhësinë e përmasës së tokës dhe do të duhet të dilje lart mbi hënën dhe pastaj ti mund të ishe i aftë të afroheshe drejtpërdrejt me shkallëm e nivelit esencial të diellit dhe të takoheshe me të pa perde.

Në të njëjtën mënyrë, Madhështori i Vetëm i bukurisë, dhe Hirploti i Plotësimit është më afër teje se çdo gjë tjetër,. ndërsa ti je pafundësisht larg prej Tij. Në qoftë se zemra jote ka forcë dhe mendja jote ka lartësi e shkëlqim, përpiqu t’i vësh në praktikë reale pikat që erdhën në krahasim...

* * *

RREZJA E DYTË

O nefsi im i pandjenja e i pavëmendshëm! Ti thua se vërsetet si:

اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

“Sigurisht që urdhëri i Tij, kur Ai do një gjë, është vetëm se Ai t’i thotë asaj: ‘Bëhu!’ dhe ajo është e bërë (në çast),” dhe¹⁴⁸

اِنْ كَانَتْ اِلاَّ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَاِذَاهُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ

“Dhe do të jetë vetëm një klithmë (thirrje e fuqishme, fryrja e dytë e Surit) e vetme dhe ja! Ç’të shohësh! Ata do të jenë sjellë të gjithë para Nesh!”, tregojnë se ekzistenca e gjërave është e menjëhershme, e çastit dhe thjesht nëpërmjet një urdhëri, ndërsa vërsetet si:¹⁴⁹

صُنْعَ اللّهِ الَّذِى اَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ “(E tillë) është mjeshtëria artistike e All-llahut, i Cili përsosi çdo gjë,” dhe اَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ “I Cili e ka krijuar çdo gjë në mënyrën më të mirë.”, tregojnë se ekzistenca e gjërave është graduale, ka ardhur shkallë-shkallë, nëpërmjet një fuqie të madhe brenda një njohurie dhe nëpërmjet një arti të hollë brenda një urtësie. Cila është pika e pajtimit midis tyre?¹⁵⁰¹⁵¹

Përgjigjja: Duke u mbështetur në shkëlqimin e Kur’anit, ne themi:

Së pari: Nuk ka kontradiktë midis vërseteve. Sepse disa krijesa janë të mëparshme, si Krijimi i parë, zanafilla, dhe disa të tjera janë të mëvonshme, si ripërtëritja e krijimit...

Së dyti: Rregulli i pafund, mjeshtëria më e skajshme, arti i hollë, krijimi i plotë së bashku me lehtësinë, shpejtësinë, shumësinë dhe shtrirjen të cilat vëzhgohen tek qëniet, dëshmojnë në mënyrë vendimtare ekzistencën e të vërtetave të këtyre dy lloje vërsetesh. Meqenëse kjo është kështu, atëherë ta provosh atë të jetë e vërtetë jashtë kësaj dhe ta bësh atë pikë të diskutueshme, është e panevojshme. Do të ishte më mirë të bëhej pyetja: “Cili është misteri i urtësisë tek ato dy lloje, zanafilla dhe përsosmëria? Cili është kuptimi dhe qëllimi i tyre?” Dhe kështu ne do ta tregojmë këtë urtësi me një analogji në formën e një krahasimi.

Një artizan, një rrobaqepës, për shembull prodhon diçka artistike me shumë vështirësi, përdor shumë aftësi e mjeshtëri dhe bën një model për të. Atëherë ai mund të prodhojë shumë gjëra të ngjashme me të shpejt dhe pa vështirësi. Ndonjëherë, madje, ajo bëhet aq e lehtë saqë sikur ajo të prodhohej me një urdhër dhe fiton një rregull të fuqishëm; si një orë, ajo funksionon dhe sikur puna plotësohet thjesht me t’iu dhënë urdhëri asaj. Në të njëjtën mënyrë, Mjeshtri i Gjithurtë dhe Skalitësi i Gjithëditur, pasi krijoi në fillim pallatin e mahnitshëm të kësaj bote dhe çfarë përmban ai, i dha çdo gjëje të veçantë dhe universale, të tërës dhe të pjesshmes, një masë të përcaktuar dhe një harmoni e përpjesëtim nëpërmjet një rregulli të Paracaktimit Hyjnor, si një model i asaj gjëje.

Atëherë shiko! Duke e bërë çdo shekull një model, Autori i parapërjetësisë ia vesh atë një bote të re të zbukuruar nëpërmjet mrekullive të Fuqisë së Tij. Dhe duke e bërë çdo vit një shkallë (vegël matje), Ai qep dhe thur nëpërmjet çudirave të Mëshirës së Tij qënie të reja të përpunuara me mjeshtëri, secilës sipas atij shtati.

Dhe duke e bërë çdo ditë një rresht, Ai shkruan qëniet e zbukuruara që ripërtërihen gjithmonë në të, nëpërmjet hollësive të urtësisë së Tij.

Për më tepër, Ai i Gjithëfuqishëm Absolut, ashtu siç e bëri çdo shekull, çdo vit dhe çdo ditë një model, gjithashtu Ai i bën faqen e tokës dhe malet e shkretëtirat, kopshtet dhe pemishtet, dhe çdo pemë një model. Ai, në mënyrë të vazhdueshme ngre e sjell në jetë qënie të reja në tokë dhe krijon botëra të reja. Ai lëviz dhe e heq një botë dhe e zëvendëson atë me një botë tjetër të mirorganizuar. Stinë pas stine, Ai shfaq mrekullitë e Fuqisë së Tij dhe dhuratat e Mëshirës së Tij në të gjitha kopshtet e pemishtet. Ai e shkruan secilën si një libër të ri duke treguar urtësi; e përgatit secilën si një kuzhinë të Mëshirës së Tij dhe i vesh ekzistencës një mantel plot art që ripërtërihet gjithmonë. Në çdo pranverë, Ai i vesh të gjitha pemët me veshje të qëndisura me ar, dhe i stolis ato me xhevahire të freskët si perla, ashtu si yjet. Ai i mbush duart e tyre me dhurata mëshire...

Kështu, Ai që i kryen këto çështje me një art pafundësisht të hollë e me një rregull të përkryer, dhe ndryshon me një urtësi të pafundme, me përkujdesje, me fuqi e art të plotë botët udhëtuese të cilat ndjekin njëra-tjetrën dhe që i janë bashkangjitur spangos së kohës, sigurisht Ai është i Gjithëfuqishëm dhe i Gjithurtë. Ai është Gjithëshikues, i Gjithëditur në një shkallë të pafund. Rastësia nuk mund të ndërhyjë në punën e Tij. Ai është i Gjithëlavdishmi i vetëm i Cili thotë:

اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ , وَمَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ

“Sigurisht që urdhri i Tij, kur Ai do një gjë, është vetëm se Ai t’i thotë asaj: “Bëhu!- Dhe ajo është e bërë (në çast)!,” “Dhe çëshjta e orës (Çastit të fundit) është sa një ‘hap e mbyll sytë’, ose edhe më afër.”, të dy këto ajete shpallin plotësimin e fuqisë së Tij, dhe se në lidhje me Fuqinë e Tij, ringjallja dhe Tubimi i madh janë më të lehtat, pa asnjë vështirësi dhe krejtësisht të kollajshme. Meqenëse Urdhri i Tij krijues përfshin fuqinë dhe vullnetin, dhe të gjitha gjërat janë të nënshtruara e të bindura ndaj urdhrit të Tij, dhe Ai krijon pa vështirësi e pa pengesë, me qëllim që të shprehë lehtësinë absolute në krijimin e Tij, Kur’ani i shpjegimit të mrekullueshëm dekreton se Ai e bën këtë thjesht nëpërmjet një urdhri.¹⁵²¹⁵³

Përfundim: Disa vërsete shpallin bukurinë dhe finesën më të skajshme të Artit dhe plotësimin e pafund të urtësisë në krijimin e qënieve, veçanërisht tek fillimi i krijimit të tyre. Ndërsa vërsetet e tjera përshkruajnë lehtësinë më të skajshme, shpejtësinë absolute, bindjen e pakufishme dhe mospasjen e vështirësisë në rikrijimin dhe në rikthimin e gjërave në veçanti.

RREZJA E TRETË

O nefsi im plot dyshime, me mendime të këqija dhe që ke tejkaluar limitet! Ti thua se vërsetet si:

بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ , مَا مِنْ دَابَّةٍ اِلاَّ هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا , وَ نَحْنُ اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ

Në Dorën e të Cilit është mbizotërimi i çdo gjëje dhe tek Ai ju do të ktheheni.” “Nuk ka asnjë krijesë të gjallë që Ai të mos e ketë mbërthyer pas ballukeve të ballit (ta ketë nën sundimin e Tij të plotë).” “, dhe “Dhe Ne jemi më afër tij se sa vena e qafës së tij.”¹⁵⁴¹⁵⁵

Tregojnë se Zoti xh. sh. është pafundësisht afër nesh.

وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ , تَعْرُجُ الْمَلئِكَةُ وَالرُّوحُ اِلَيْهِ فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ اَلْفَ سَنَةٍ

“Dhe tek Ai ju të gjithë do të ktheheni.”¹⁵⁶

Melekët dhe Ruhu (Meleku Xhibril) ngjiten tek Ai në një Ditë, përmasat e së cilës janë sa pesëdhjetë mijë vjet.”¹⁵⁷

Gjithashtu edhe Hadithi i cili thotë: “Zoti xh.sh. është përtej shtatëdhjetë mijë perdeve”, dhe të vërteta të tilla si Mi’raxhi i Profetit a.s.m., tregojnë se ne jemi pafundësisht larg prej Tij. Unë do të doja një shpjegim i cili do ta sillte këtë mister të thellë më afër kuptimit.

Përgjigjja: Dëgjo sa vijon:

Së pari: Në fundin e Rrezes së parë ne thamë: Ndonëse për sa ka të bëjë me dritën e pakufizuar dhe me reflektimin jolëndor, dielli është më afër teje se sa bebja e syrit tënd, e cila është një dritare e shpirtit tënd dhe pasqyra e tij, por meqenëse je i kufizuar dhe i burgosur në materie, ti je tej mase larg prej tij. Ti mund të kesh kontakt me të vetëm nëpërmjet disa reflektimeve të tij, hijeve dhe të takohesh me të me anë të një lloji pasqyre të tij, të shfaqjeve të veçanta dhe nuk mund t’u afrohesh veçse ngjyrave të tij të cilat janë si një kategori e atributeve të tij, dhe disa rrezeve dhe shfaqjeve e tij, të cilat janë si një klasë e Emrave të tij.

Në qoftë se ti dëshiron t’i afrohesh nivelit esencial të diellit dhe të takohesh me esencën e diellit dhe drejtpërdrejtë me vetë atë, atëherë të duhet të tejkalosh shumë kufizime dhe të kapërcesh shumë nivele të përbotshmërisë. Thjesht, pasi ta nxjerrësh veten tënde nga materia, duke u bërë i zmadhuar sa shtrirja e tokës dhe duke u zgjeruar në shpirt si ajri, duke dalur mbi Hënën dhe t’i ngjasosh hënës së plotë, vetëm atëherë ti mund të pretendosh të takohesh me vetë atë (diellin) pa perde dhe t’i afroheshe atij deri diku.

Në të njëjtën mënyrë, i Gjithëlavdishmi Hirplotë, i Bukuri i pashoq, Ekzistuesi i Vetëm i domosdoshëm, Dhënësi i ekzistencës për të gjitha qëniet, Dielli i përjetshëm, Monarku i parapërjetësisë dhe i paspërjetësisë, është më afër teje se sa vetja jote. Dhe ti je pafundësisht larg prej Tij.

Në qoftë se ti ke fuqi, aplikoji në praktikë pikat e holla në krahasim...

Së dyti: Për shembull, وَ لِلّهِ الْمَثَلُ اْلاَعْلَى “Dhe Zotit i takon krahasimi më i lartë.” Emri “Komandant” midis Emrave të shumtë të mbretit shfaqet në shumë sfera, njëra brenda tjetrës. Ai ka një shfaqje dhe dukje në sfera të shtrira dhe të ngushta, universale dhe të veçanta, duke filluar nga sfera e komandantit të përgjithshëm, mareshallit dhe gjeneralit, pastaj tek sfera e kapedanit dhe rreshterit. Tani në detyrat e tij ushtarake një ushtar i thjesht mban si autoritetin e tij pikën më të vogël të komandës e shfaqur në rangun e rreshterit; Ai është në kontakt dhe lidhet me komandantin e përgjithshëm nëpërmjet manifestimit më të vogël të emrit të tij.

Në qoftë se ai dëshiron të bëjë kontakt me të nëpërmjet emrit të tij esencial dhe të takohet me të nëpërmjet atij titulli, atij do t’i duhej të ngjitej nga rangu i rreshterit për tek rangu universal i komandantit të përgjithshëm. Domethënë, mbreti është shumë afër me ushtarin nëpërmjet emrit të tij, dekretit, ligjit, njohjes, telefonit të tij dhe rregullores, dhe në qoftë se ai mbret do të ishte i ndritshëm dhe prej evlijave, El-Ebdalë, ai do të ishte afër tij me vetë pikërisht praninë e tij. Asgjë fare nuk mund të jetë një pengesë apo bllokim për të. Ndërsa ushtari është tej mase larg. Mijëra shkallë janë pengesa që e ndajnë me të, dhe mijëra perde ndërhyjnë. Por ndonjëherë mbreti është i Mëshirshëm dhe në kundërshtim me praktikën e tij, ai e merr një ushtar në praninë të tij dhe e favorizon atë me mirësinë e tij...

Në të njëjtën mënyrë, i Gjithëlavdishmi i vetëm, Zotëruesi i urdhërit كُنْ فَيَكُونُ “Bëhu!- dhe ajo bëhet ( në çast)! që për Të diejt dhe yjet janë si ushtarët e Tij nën urdhër, Ai është më afër çdo gjëje se sa cilado gjë, ndonëse të gjitha gjërat janë pafundësisht larg prej Tij.

Në qoftë se ti dëshiron të hysh në praninë e Madhështisë së Tij pa perde, ti duhet të kalosh shtatëdhjetë mijë perde drite dhe errësire, domethënë perde materiale e fizike dhe perdet e Emrave dhe të Atributeve Hyjnore, pastaj të ngjitesh tek çdo Emër që ka mijëra shkallë shfaqjeje të veçanta dhe universale, të kalosh nëpërmjet niveleve më të larta të Atributeve të Tij, dhe të ngjitesh tek Arshi, Froni i Tij sublim i cili shfaq Emrin e Tij më të madh. Në qoftë se ti nuk je objekt i favorizimit dhe i tërheqjes Hyjnore, atëherë ti do të të duhej të punoje e të udhëtoje shpirtërisht për mijëra vite. Për shembull, në qoftë se ti dëshiron t’i afrohesh Atij nëpërmjet Emrit të Tij El-Ha’lik “Krijuesi”, ti duhet të kesh lidhje nëpërmjet veçantive të tua së pari, pasi Ai është “Krijuesi Yt”, pastaj të lidhesh me Të si “Krijuesi i të gjithë njerëzve”; atëherë nëpërmjet titullit të “Krijuesit të të gjitha gjallesave”, dhe pastaj në emrin e “Krijuesit të të gjitha qënieve.” Përndryshe, ti do mbeteshe në hije dhe do të gjeje një shfaqje të pjesshme.

NJË PËRKUJTUES: Për shkak të pafuqisë së tij, mbreti në krahasim ka caktuar mareshallë e gjeneralë në shkallët e Emrit të tij komandues. Por i Gjithëfuqishmi i Vetëm Absolut, بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ”Në Dorën e të Cilit është zotërimi i të gjitha gjërave”, nuk ka nevojë për ndërmjetësues. Ndërmjetësuesit janë veçse thjesht çështje të jashtme, të dukshme; janë një perde e dinjitetit të Tij dhe e madhështisë. Ata janë lajmëtarët dhe vëzhguesit e sovranitetit të Hyjnisë së Tij brenda adhurimit, mahnitjes, pafuqisë dhe varfërisë. Ata nuk janë ndihmësit e Tij dhe nuk mund të jenë ortakë në sovranitetin e Hyjnisë së Tij.

* * *

RREZJA E KATËRT

Dhe kështu , o nefsi im përtac! Ashtu si ushtari në krahasimin e mëparshëm i cili u mor tek prania mbretërore thjesht nga favori i tij, realiteti i pesë faljeve në çdo ditë të cilat janë si një lloj Mi’raxhi (ngjitjeje), merren tek prania e të Gjithëlavdishmit Hirplotë, të Bukurit të vetëm të lavdisë, i Cili është i Adhuruari i Vërtetë, si një shembull i një mëshire të pastër. Duke deklaruar, All-llahu Ekber, Zoti është më i madhi!, do të thotë të kapërcesh të dyja botët ose me kuptim, ose me përfytyrim ose me qëllim, derisa të zhvishesh prej kufizimeve të materies, dhe ngjitu duke fituar një shkallë të adhurimit universal, ose tek një hije nga hijet e shkallës universale, ose tek një formë e universalitetit; dhe duke u nderuar me një lloj pranie, është të shfaqësh adresimin اِيَّاكَ نَعْبُدُ “vetëm Ty ne të adhurojmë” (Gjithësecili sipas kapacitetit të vet); dhe kjo është arritja më e madhe. Duke përsëritur, All-llahu Ekber, All-llahu Ekber! në veprimet e faljeve, është një tregues i ngjitjes nëpërmjet shkallëve të përparimit shpirtëror, duke u ngjitur nga sferat e pjesshme të veçanta për tek ato universale dhe është një titull për përmbledhjen e plotësimeve të madhështisë Hyjnore të cilat janë përtej kapacitetit të njohurisë sonë.

Është sikur çdo All-llahu Ekber!, të ishte një tregues për të kapërcyer një shkallë prej shkallëve të Mi’raxhit (ngjitjes). Për të arritur një hije ose një rreze nga realiteti i faljeve, me kuptim ose me qëllim, ose me përfytyrim, ose me imagjinatë; është mirësia më e madhe dhe lumturia më e lartë.

Përsëritja e shpeshtë e All-llahu Ekber gjatë haxhit bëhet për arsyen e lartëpërmendur, sepse haxhillëku i bekuar është tek niveli universal për çdo haxhi. Ashtu si në një ditë të veçantë, si në një ditë feste, kur që një ushtar i thjeshtë shkon në praninë e mbretit, ashtu siç shkon gjenerali dhe merr favorin dhe nderimin e tij, në të njëtën mënyrë, një haxhi, s’ka rëndësi se sa i ulët mund të jetë midis njerëzve të thjeshtë, kthehet në drejtim të Krijuesit të tij të madhërishëm nëpërmjet titullit Mbështetësi i Plotfuqishëm i të gjitha botëve, ashtu si një evlija i cili ka kapërcyer të gjitha shkallët, dhe nderohet me një adhurim universal. Sigurisht, shkallët universale të Hyjnisë të cilat hapen me çelësin e haxhit dhe horizontet e madhështisë së Hyjnisë të cilat janë të dukshme për syrin nëpërmjet teleskopit të haxhit, dhe sferat e adhurimit të cilat gradualisht zgjerohen në zemrën e haxhiut dhe në përfytyrimin e tij, sa herë që kryen ritet e haxhit, dhe nivelet e madhështisë dhe faza e fundit e shfaqjeve të cilat japin ngrohtësinë e përmallimit, admirimin, nderimin dhe frikën përpara madhështisë së Hyjnisë, mund të qetësohen veçse meاَلله اَكْبَرُ اَلله اَكْبَرُ All-llahu Ekber, All-llahu Ekber, dhe ato shkallë të vëzhguara ose të imagjinuara e të zbuluara mund të shpallen vetëm me të (me All-llahu Ekber).

Pas haxhit, ky kuptim gjendet në shkallët e ndryshme të larta e universale në Faljet e Festave, në faljet për shi, në rastet e eklipseve të diellit e të hënës, dhe në faljet e kryera me xhemaat. Kështu, shfaqet rëndësia e riteve të Islamit, sikur ato të jenë edhe të kategorisë së sunnetit.

سُبْحَانَ مَنْ جَعَلَ خَزَائِنُهُ بَيْنَ الْكَافِ وَ النُّونِ

فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا , رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهَّابُ

وَصَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى رَسُولِكَ اْلاَكْرَمِ مَظْهَرِ اِسْمِكَ اْلاَعْظَمِ وَ عَلَى آلِهِ وَ اَصْحَابِهِ وَ اِخْوَانِهِ وَ اَتْبَاعِهِ آمِينَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ

Lavdia i takon Atij, i Cili i ka vënë thesaret ndërmjet ‘Kafit’ dhe ‘Nunit’. Kështu pra i lavdëruar është Ai dhe i lartësuar mbi gjithçka që ata ia bashkojnë Atij, në Dorën e të Cilit është mbizotërimi i çdo gjëje dhe tek Ai ju të gjithë do të ktheheni.”“Lavdia të takon Ty! Ne nuk dimë asgjë më tepër nga ç’na ke mësuar Ti. Vërtet që vetëm Ti je i Gjithëdituri, i Gjithurti.” “Zoti ynë! Mos na ndëshko në qoftë se harrojmë apo biem në gabime.” “Zoti ynë! Mos na i lër zemrat tona të shmangen nga e vërteta pasi Ti na ke udhëzuar dhe na dhuro mëshirë nga mëshira Jote, Ti je Dhuruesi më i Madh.” Dhe jepi bekime e paqe Profetit Tënd fisnik, manifestimit të Emrit Tënd më të madh, familjes së tij, shokëve, vëllezërve dhe ndjekësve. Amin. O më i Madhi i mëshiruesve.^158159160161

* * *

NJË SHTOJCË E VOGËL

I Gjithëdituri Fuqiplotë dhe Autori i Gjithurtë, e shfaq fuqinë e Tij, urtësinë e Tij dhe mosndërhyrjen në asnjë mënyrë të rastësisë në ndonjërën prej veprave të Tij, nëpërmjet sistemit dhe harmonisë që e demonstrojnë sundimi i Tij dhe praktikat në univers në formën e ligjeve. Dhe gjithashtu, nëpërmjet përjashtimit nga ligjet, nëpërmjet çudirave të praktikave të Tij, nëpërmjet ndryshimeve sipërfaqësore, diferencave në tiparet individuale, dhe nëpërmjet ndryshimeve në kohët e shfaqjes dhe të zhdukjes, Ai tregon vullnetin e Tij, dëshirën dhe zgjedhjen; me këtë tregon se Ai është Vepruesi me përzgjedhje dhe se Ai nuk është nën asnjë lloj kufizimesh të çfarëdoshme. Kështu, duke grisur perden e monotonisë, e pandryshueshmërisë dhe duke shpallur se çdo gjë ka nevojë për të, në çdo moment, për gjithçka, dhe i bindet Hyjnisë së Tij, Ai largon pakujdesinë dhe i kthen shikimet e njeriut dhe të xhindit nga shkaqet për tek Prodhuesi apo burimi i shkaqeve. Shpjegimet e Kur’anit shikojnë te ky parim.

Për shembull, në shumicën e vendeve, disa pemë prodhojnë fruta një vit, domethënë, u jepet atyre nga thesari i Mëshirës dhe ato me rolin e tyre na i japin neve. Atëherë në vitin vijues, ndërsa të gjitha shkaqet e dukshme për fruta janë të pranishme, ato e marrin frutin, veçse ama nuk e japin; domethënë ato nuk prodhojnë fruta.

Gjithashtu, për shembull, në kundërshtim me domosdoshmëritë e tjera, kohët për rënie shiu janë aq të ndryshueshme saqë ajo është për-fshirë midis “Pesë gjërave të fshehura!, sepse pozita më e rëndësishme në ekzistencë është ajo e jetës dhe e mëshirës. Dhe shiu është burimi i jetës dhe thjesht mëshirë e pastër. Kështu, uji i jetës dhe shiu i mëshirës nuk futet brenda një rregulli monoton të pandryshueshëm i cili është një perde dhe çon në pakujdesi, por Krijuesi i Gjithëlavdishëm i Cili është i Gjithëmëshirshëm e Mëshirëplotë, Dhuruesi i mirësive dhe Jetëdhënësi, e mban atë drejtpërdrejtë dhe vetëm në Dorën e Tij, pa perde me qëllim që dyert e lutjes dhe ato të falënderimit të jenë të hapura gjithmonë.

Dhe për shembull, ashtu si dhënia e ushqimit, edhe përcaktimi i tipareve të veçanta të fytyrës së njeriut janë secila vepra të një favori të veçantë; ndodhja e tyre në mënyra të paparashikuara tregon në mënyrën më të shkëlqyeshme vullnetin dhe përzgjedhjen Hyjnore.

Ti mund të bësh krahasime me aktet e tjera Hyjnore, si drejtimi i erërave dhe i motit dhe nënshtrimi i reve...

* * *

FJALA E SHTATËMBËDHJETË

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى اْلاَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ اَيُّهُمْ اَحْسَنُ عَمَلاً , وَاِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا , وَمَا الْحَيَوةُ الدُّنْيَا اِلاَّ لَعِبٌ وَلَهْوٌ

Me Emrin e All-llahut, i Gjithëmëshirshmi, Mëshirëploti.

“Vërtetë që Ne e kemi bërë çfarë është në tokë si stoli për të, me qëllim që Ne të mund t’i provojmë ata (njerëzit) se cilët prej tyre janë më të mirët në (drejtim e veprime). Dhe sigurisht që Ne do ta bëjmë gjithçka në të (tokë) dhé të thatë e të vdekur.” “Dhe jeta e kësaj bote nuk është asgjë tjetër veçse lojë dhe zbavitje.”¹⁶²¹⁶³

[Kjo Fjalë përbëhet nga dy Stacione të larta, dhe një shtojcë e shndritshme.]

Krijuesi i Gjithëmëshirshëm, Furnizuesi Gjithëbujar, Autori i Gjithurtë e ka bërë këtë botë si një festival e ceremoni për botën e shpirtërave dhe për qëniet shpirtërore. Ai e zbukuron atë me mrekulli të mbishkrimeve të të gjitha Emrave të Tij. Dhe duke e veshur çdo shpirt të madh apo të vogël, të lartë apo të ulët me një trup të përshtatshëm me të e duke e pajisur me shqisa të përshtatshme për të përfituar nga mirësitë e ndryshme të panumërta dhe nga gjërat e mira në festival, i dërgon ata përnjëherësh në shfaqje.

Për më tepër, duke e ndarë në shekuj, vite, stinë e madje në ditë e në orë festivalin, i cili është tej mase i shtrirë për sa i përket kohës dhe hapësirës, Ai e bëri çdo shekull, çdo vit, çdo stinë dhe në një aspekt çdo ditë e pjesë dite, një festival të lartë në formën e një parade për secilin grup të qënieve me shpirt dhe të çdo specie të bimëve; e sidomos faqen e tokës në pranverë e në verë e cila është një mori festivalesh, njëri pas tjetrit për grupet e qënieve shumë të vogëla. Madje ai festival tërhoqi vëmendjen dhe shikimet e qënieve shpirt-ërore, të engjëjve dhe të banorëve të qiejve që janë në nivelet e larta të botës dhe formon një vend aq të ndritshëm studimi e shqyrtimi për ata që mendojnë, saqë mendja është e pafuqishme ta përshkruajë atë.

Por, atëherë në faqen e treguesve të Emrave Hyjnorë, “Er-Rahman” dhe “El-Muhji”, “i Gjithëmëshirshmi e Jetëdhënësi.” Në këtë gosti Hyjnore e në këtë festival Hyjnor, Emrat “El-Kahhar” dhe “El Mu’mit”, “Nënshtrues dhe Shkaktues i vdekjes”, shfaqen me ndarjen dhe vdekjen. Kjo ndoshta në dukje nuk i përshtatet gjithëpërfshirjes së mëshirës Hyjnore që përshkruhet në وَسِعَتْ رَحْمَتِى كُلَّ شَيْءٍ “Dhe Mëshira ime përfshin gjithçka.”¹⁶⁴

Në realitet gjenden disa aspekte në të cilat mëshira Hyjnore përshtatet. Le të përmendim një aspekt të saj:

Pasi çdo grup nga qëniet të ketë plotësuar radhën e vet në paradë dhe pasi të jenë arritur rezultatet e synuara nga parada, Krijuesi Gjithëbujar e Gjithëmëshirues i bën shumicën e atyre gru-peve të neveriten e të mërziten nga dynjaja në një mënyrë të mëshirshme dhe u jep atyre dëshirën për pushim dhe dëshirën për të emigruar në një botë tjetër. Ai i zgjon shpirtërat në kohën kur ato shkarkohen nga detyrat e jetës, duke u ngjallë dëshirën e prirjen për atdheun e tyre origjinal. Zoti xh.sh. ashtu siç i jep një ushtari të thjeshtë, i cili vritet për hir të detyrës, rangun e martirizimit, i jep deles e cila therret për kurban, një trup të përjetshëm në botën tjetër, e shpërblen atë duke e bërë një kafshë transportuese, si Buraku, për pronarin e tij në urën e Siratit...

Po ashtu, nuk është e pamundur që i Gjithëmëshirshmi t’u japë gjallesave shpirtërore dhe kafshëve një shpërblim shpirtëror në pëputhje me aftësitë e tyre dhe një pagë nga thesaret e pashtershme të Mëshirës, pasi ato u torturuan e u shkatërruan në zbatimin e detyrave të natyrshme Hyjnore duke iu bindur urdhëresave Hyjnore e që vuajtën vështirësitë më të mëdha. Dhe kjo ndodh me qëllim që të mos vuajnë shumë dhimbje kur ata të lënë dynjanë, por të jenë të kënaqur.

لاَ يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلاَّ اللّهُ “Askush nuk e di të panjohurën përveç All-llahut.”

Sa për njeriun, i cili është krijesa më e nderuar e gjallesave shpirtërore dhe që do të përfitojë më shumë se të tjerët në këtë festival, si nga sasia ashtu edhe nga cilësia, atij i jepet nëpërmjet mëshirës Hyjnore një gjendje dëshire shpirtërore e cila ia bën të mërzitshme këtë botë dhe kërkon të kalojë në Ahiret, ndonëse ai është shumë i lidhur e i marrosur pas dynjasë. Njeriu, humaniteti i të cilit nuk është mbytur në çudhëzim, përfiton nga kjo gjendje shpirtërore dhe largohet me qetësinë e zemrës. Ne do të shpjegojmë, si shembull, pesë nga aspektet që të çojnë në këtë gjendje shpirtërore.

Aspekti i parë. Krijuesi i Gjithëlavdishëm i shfaq njeriut me ardhjen e kohës së pleqërisë vulën e zhdukjes dhe kuptimin e hidhur të gjërave tërheqëse e të bukura kalimtare të kësaj dynjaje. Pleqëria e bën njeriun të largohet e të ftohet nga kjo botë dhe të kërkojë diçka të qëndrueshme në vend të së përkohshmes.

Aspekti i dytë: Meqenëse nëntëdhjetë e nëntë përqind e të dashurve të njeriut me të cilët është i lidhur, e kanë lënë këtë botë e janë vendosur në një tjetër, përmes nxitësit të asaj dashurie të pastër, i dhurohet njeriut një dëshirë për vendin ku kanë shkuar të dashurit e tij dhe e bën atë ta takojë vdekjen dhe exhelin me gëzim.

Aspekti i tretë: Zoti xh.sh. e bën njeriun të kuptojë me anë të disa gjërave dobësinë dhe pafuqinë e tij të pafund dhe duke e bërë atë të kuptojë se sa të rënda janë peshat e jetës dhe përgjegjësitë e të jetuarit. Si rrjedhojë, lind tek ai një dëshirë për të pushuar dhe një mallëngjim i sinqertë për të shkuar në një botë tjetër.

Aspekti i katërt: Zoti xh.sh. i tregon njeriut besimtar, nëpërmjet dritës së besimit se vdekja nuk është zhdukje, por një ndryshim banese, se varri nuk është gryka e një pusi të zi e të thellë, por një derë e botëve të mbushura me dritë, se dynjaja me të gjithë shkëlqimin e saj është si një burg në krahasim me botën e përtejme. Nuk ka dyshim se dalja nga burgu i dynjasë dhe shpëtimi nga ngush-tësia e saj për në kopshtin e Xhenneteve të Ahiretit, kalimi nga turbullirat shqetësuese të jetës materiale për në botën e rehatisë dhe të qetësisë ku shpirtërat fluturojnë, dhe ikja nga zhurmat e mërzitshme të krijesave për të shkuar në praninë e të Gjithëmëshirshmit, sigurisht është një udhëtim për t’u dëshiruar me një mijë jetë flijuese. Në të vërtetë ajo është një lumturi.

Aspekti i pestë: Zoti xh.sh. duke bërë të njohur natyrën e kësaj bote, nëpërmjet njohjes dhe dritës së realitetit në Kur’an, Ai i bën ata që i kushtojnë vëmendje Kur’anit të kuptojnë se dashuria dhe lidhja me këtë botë është e pakuptim. Me fjalë të tjera, Ai thotë dhe provon për njeriun si më poshtë vijon:

“Dynjaja është një libër i të Vetmit të Përhershëm; shkronjat dhe fjalët e Tij nuk tregojnë vetveten, por tregojnë esencën, atributet dhe Emrat e Shpikësit të tyre. Meqenëse kjo është kështu, merr kuptimet dhe lëri mbishkrimet e largohu!..

Bota, gjithashtu, është një tokë e lërueshme për botën tjetër. Atëherë, mbill e mblidh prodhimet dhe ruaji ato! Flaki tutje mbetu-rinat e tyre të përkohshme, mos u jep rëndësi!..

Ajo është gjithashtu një koleksion pasqyrash që vijnë e largohen njëra pas tjetrës. Prandaj njihe atë të Vetmin, i Cili shfaqet në to, shiko dritat e Tij, kupto treguesit e Emrave të Tij në to dhe duaje atë të Vetëm që ato pasqyra tregojnë, Dhe këputi lidhjet e tua me copat e qelqit, fati i të cilave është zhdukja dhe thyerja!..

Ajo gjithashtu është një vend i lëvizshëm tregtie. Prandaj bëje tregtinë tënde dhe eja! Mos shko pas karvaneve që ikin nga ti e nuk të vlerësojnë, dhe mos e mërzit veten për asgjë dhe mos u lodh!..

Gjithashtu, ajo është një shëtitore e përkohshme. Prandaj shikoje atë me një shikim të marrjes së mësimeve prej saj dhe sdudioje me vëmendje, jo fytyrën e saj të jashtme të shëmtuar, por fytyrën e saj të bukur e të fshehur e cila orientohet tek i Vetmi Hirplot i Përjetshëm!.. Bëj një shëtitje të këndshme e të dobishme dhe pastaj kthehu. Mos qaj e mos ji i mërzitur si një fëmijë i marrë kur skenat që tregojnë ato pamje të holla dhe ato bukuri, zhduken.

Ajo gjithashtu është një bujtinë për ty. Prandaj, ha e pi brenda sferës së lejuar nga Pronari Gjithëbuar që e bëri, si dhe jep falën-derime. Puno e vepro brenda sferës së ligjeve të Tij. Atëherë, lëre atë pa u kthyer prapa dhe shko. Mos ndërhyj me zell të tepruar duke mos shprehur asgjë. Mos e shqetëso veten tënde pa qenë nevoja për gjëra që do të ndahen prej teje e që nuk të sjellin dobi. Mos e mbyt veten në çështje kalimtare që të braktisin!..” Duke treguar të fshehtat e fytyrës së botës së brendshme me fakte të qarta si këto, Zoti xh.sh. ia lehtëson shumë njeriut largimin nga kjo botë, madje e bën të dëshirueshme për ata që janë të vetëdijshëm dhe tregon se ndodhet një shenjë mëshire në çdo gjë dhe në çdo aspekt të saj. Për më tepër, Kur’ani tregon edhe aspekte të tjera të veçanta, përveç këtyre “Pesë aspekteve”.

Ah! Medet! Për njeriun që nuk ka pjesë nga këto pesë aspekte!

* * *

STACIONI I DYTË I FJALËS SË SHTATËMBËDHJET˹⁶⁵

Mos bërtit në fatkeqësi, o i mjerë, eja e mbështetu tek Krijuesi! Dije se bërtitja është fatkeqësi, madje fatkeqësi brenda fatkeqësisë, dhe gabim brenda gabimit; ajo është fatkeqësi, një gabim i madh.

* * *

Nëse ti e gjen Dërguesin e fatkeqësisë, kthehet fatkeqësia në dhuratë brenda dhuratës dhe në kënaqësi brenda kënaqësisë.

Kështu, lëri ankesat dhe jep falënderime; ashtu si bilbili, buzëqesh nëpërmjet lotëve të tua. Lulet buzëqeshin nga bukuria e ashikut të tyre, bilbilit.

* * *

Në qoftë se nuk e gjen Zotin, dije se bota është e gjitha dhimbje brenda dhimbjes, përkohësi e vuajtje dhe kotësi e zbrazët.

Atëherë, pse qan nga një fatkeqësi e vogël, kur mbi ty është një Dynja plot vuajtje e fatkeqësi? Eja, mbështetu tek Zoti!

* * *

Me mbështetje! Buzëqesh në fytyrën e fatkeqësisë; që edhe ajo gjithashtu të buzëqesh.

Ndërsa ajo buzëqesh, ajo do të zvogëlohet; ajo do të ndryshohet e transformohet.

* * *

Dije, o arrogant! lumturia në këtë botë është në lënien e saj.

Të njohësh Zotin është e mjaftueshme. Braktise dynjanë, dhe gjithçka do të jetë për ty.

* * *

Të jesh arrogant është humbje e plotë; çfarëdo që të bësh, të gjitha gjërat do të jenë kundra teje. Prandaj të dyja gjendjet kërkojnë ta braktisësh dynjanë këtu.

* * *

Braktisja e saj do të thotë: ta vlerësosh atë si pronë të Zotit, me lejen e Tij dhe në Emrin e Tij...

Në qoftë se dëshiron të bësh tregti, ajo është ta transformosh këtë jetë të përkohshme në të përhershme.

* * *

Në qoftë se kërkon nefsin tënd, ai është i kalbur e pa themel. Në qoftë se kërkon horizontet, vula e përkohshmërisë është mbi to.

* * *

Kjo do të thotë se nuk ka vlerë në marrjen e saj; të gjitha gjërat në këtë treg janë të kalbura. Kështu kaloji... mallërat e shëndoshë janë vënë radhë-radhë përtej tij...

* * *

NJË FRUT NGA MANI I ZI

[Saidi i Vjetër e përmendi këtë me gjuhën e Saidit të Ri nën pemën e bekuar të manit]

Atij që po i adresohem nuk është Zija Pasha, por atyre që janë të dashururar pas Evropës.

Atij që po i flas nuk është nefsi im, është zemra ime në emrin e studentëve të Kur’anit.

* * *

Fjalët e mëparshme janë të gjitha të vërteta; ruhu, mos e humb rrugën, mos tejkalo limitet e tyre!

Mos u jep rëndësi ideve të të huajve, ajo është humbje e shmangie, ato të bëjnë ty të pendohesh!

* * *

A nuk e sheh se mendimtari më i ndritur i tyre dhe më symprehti i tyre thotë gjithmonë me habi: “Oh! Medet! Prej kujt të ankohem dhe kujt, Jam shushatur”.

* * *

Unë them dhe nuk ngurroj, Kur’ani më bën të flas. Unë e paraqes ankesën time tek Ai. Unë nuk jam i ngatërruar si ti.

* * *

Unë kërkoj ndihmë nga i Vërteti me të vërtetën. Unë nuk e tejkaloj cakun tim. Unë lutem nga toka në qiell; unë nuk ik, si ti!

* * *

Në Kur’anin e mrekullueshëm: E gjithë thirrja është nga drita për tek drita; unë nuk tërhiqem si ti.

Në Kur’anin Kerim është e vërteta dhe urtësia; unë i provoj ato. Unë nuk i jap aspak rëndësi filozofisë kundërshtare.

* * *

Në Kur’anin Kerim janë xhevahiret e të vërtetave; unë i marr ato për vete, nuk i shes ato, si ti. Unë udhëtoj nga krijesat tek Krijuesi; unë nuk e humbas rrugën si ti.

* * *

Unë kapërcej mbi rrugën me gjemba, unë nuk shkel mbi to, si ti.

Nga toka për tek kupa e qiellit ngjiten falënderimet e mia; unë nuk kundërshtoj si ti.

* * *

Unë e shikoj vdekjen në kohën e Exhelit si mik; unë nuk jam i frikësuar si ti.

Unë do të hyj në varr duke buzëqeshur, unë nuk dridhem si ti.

* * *

Unë nuk e shoh varrin si një gojë kuçedre, si strofull e kafshëve të egra duke u katandisur në asgjë si ti.

Vdekja më bashkon me të dashurit e mi, unë nuk jam i shqetësuar për varrin, si ti.

* * *

Vdekja është dera e mëshirës, porta e Dritës, dera e së vërtetës; Unë nuk jam i mërzitur nga ajo; unë nuk strukem.

Duke thënë “Bismillah” Me Emrin e All-llahut, unë do ta trokas atë. Unë nuk do të shikoj prapa dhe nuk do të ndjej tmerr.¹⁶⁶

* * *

Duke thënë: “Elhamdu lillah” I gjithë lavdërimi i takon All-llahut! Unë do të shtrihem dhe do të gjej rehati! Unë nuk do të vuaj shqetësim, as nuk do të mbetem i vetmuar, fillikat.

Duke thënë, “All-llahu Ekber” Unë do ta dëgjoj thirrjen për Ringjallje dhe do të ngrihem, unë nuk do të largohem prej tubimit të madh dhe nuk tërhiqem prej xhamisë së madhe.¹⁶⁷

Nga mirësia e Zotit, nga drita e Kur’anit dhe nga shkëlqimi i besimit.. Unë nuk do të mërzitem kurrë;

Por duke mos ndaluar, unë do të shpejtoj e fluturoj për tek hija e Fronit të të Gjithëmëshirshmit.

Në dashtë Zoti, unë nuk do të humbas si ti.

* * *

NJË LUTJE E CILA MË ERDHI NË MENDJE NË PERSISHT

هذِهِ الْمُنَاجَاةُ تَخَطَّرَتْ فِى الْقَلْبِ هكَذَا بِالْبَيَانِ الْفَارِسِى

[E shkrova këtë lutje ashtu siç më erdhi në zemër, në gjuhën persiane. Ajo në fillim u përfshi në veprën time të publikuar, “Hubab”]

يَارَبْ بَشَشْ جِهَتْ نَظَرْ مِيكَرْدَمْ دَرْدِ خُودْرَا دَرْمَانْ نَمِى دِيدَمْ

O Krijuesi im! Nga pakujdesia duke mos u mbështetur tek Ti, por në fuqinë time dhe në dëshirën time, unë hodha një sy mbi “gjashtë aspektet” duke kërkuar një ilaç për dertet e mia. Por sa keq! unë nuk munda të gjej ilaç për to... Atëherë m’u tha në kuptim: “A nuk janë të mjaftueshme dertet e tua si derman për ty?”

دَرْرَاسْتْ مِى دِيدَمْ كِه دِى رُوزْ مَزَارِ پَدَرِ مَنَسْتْ

Në të vërtetë, në pakujdesi unë e shikova kohën e shkuar në të djathtën time për të gjetur në të ngushëllim, por unë pashë se e djeshmja u shfaq në formën e varrit të babait tim, dhe koha e shkuar si një varr i madh i stërgjyshërve të mi. Kjo më mbushi me frikë në vend të ngushëllimit.¹⁶⁸

وَ دَرْ چَپْ دِيدَمْ كِه فَرْدَا قَبْرِ مَنَسْتْ

Atëherë unë shikova tek e ardhmja në të majtën. Unë nuk munda të gjej ilaç as tek ajo. Por e nesërmja m’u shfaq në formën e varrit tim dhe e armdhmja si një varr i madh i bashkëkohësve të mi dhe i brezave të ardhshëm; ajo nuk më dha ndjenjën e familjaritetit e të ngushëllimit, por të frikës.¹⁶⁹

وَ اِيمْرُوزْ تَابُوتِ جِسْمِ پُرْ اِضْطِرَابِ مَنَسْتْ

Meqenëse as një e mirë nuk u shfaq as nga ana e majtë, unë shikova te dita e tanishme dhe e pashë se ajo i ngjasonte një arkivoli që po mbante xhenazen e trupit tim të sfilitur e të plagosur rëndë .¹⁷⁰

بَرْ سَرِ عُمْرْ جَنَازَهءِ مَنْ اِيسْتَادَه اَسْتْ

Kështu, unë nuk munda të gjej ilaç as edhe nga ky aspekt, atëherë unë ngrita kokën time dhe shikova tek maja e pemës së jetës sime. Unë pashë se fruti i tij i veçantë ishte kufoma ime; ajo po më shikonte nga maja e pemës.¹⁷¹

دَرْ قَدَمْ آبِ خَاكِ خِلْقَتِ مَنْ وَ خَاكِسْتَرِ عِظَامِ مَنَسْتْ

I dëshpëruar edhe nga ky aspekt gjithashtu, unë e ula kokën time. Unë sodita dhe pashë se pluhuri i kockave të mia nën këmbë ishte përzier me dheun e krijimit tim të parë. Ky aspekt nuk ka asnjë ilaç, por ua shtoi më shumë dhimbjen sëmundjeve të mia.¹⁷²

چُونْ دَرْ پَسْ مِينِگَرَمْ بِينَمْ اِينْ دُنْيَاءِ بِى بُنْيَادْ هِيچْ دَرْ هِيچَسْتْ

Unë e largova shikimin tim edhe nga ai drejtim duke e kthyer fytyrën time prapa. Unë pashë se një dynja e përkohshme e pathe-meltë po rrokullisej e largohej në luginat e asgjësë dhe në errësirat e mosekzistencës. Ai nuk ishte balsam për sëmundjet e mia, por shtoi helmin e tmerrit dhe të frikës.¹⁷³

وَ دَرْ پِيشْ اَنْدَازَهءِ نَظَرْ مِيكُنَمْ دَرِ قَبِرْ كُشَادَه اَسْتْ

وَ رَاهِ اَبَدْ بَدُورِ دِرَازْ بَدِيدَارَسْتْ

Kështu, meqenëse unë nuk munda të gjej asnjë të mirë edhe nga ai aspekt, unë ktheva menjëherë shikimin tim përpara meje, nga ana ballore, Unë pashë se dera e varrit qëndronte e hapur në fund të rrugës sime, dhe matanë asaj nga larg u shfaq rruga që të çonte në përjetësi.¹⁷⁴

مَرَا جُزْ جُزْءِ اِخْتِيَارِى چِيزِى نِيسْتْ دَرْ دَسْتْ

Kështu, nga këto gjashtë aspekte unë nuk gjeta asnjë ngushëllim e qetësim, por ndjeva vetëm tmerr e frikë nga ato. Dhe përveç aftësisë së pjesshme të dëshirës, unë nuk kisha asgjë në dorën time me qëllim që të përballesha me to e të veproja në fytyrën time.¹⁷⁵

كِه اُو جُزْءْ هَمْ عَاجِزْ هَمْ كُوتَاه و هَمْ كَمْ عَيَارَسْتْ

Ndërsa ajo fuqi e zgjedhjes e cila është arma e njeriut, është e pafuqishme e shkurtër dhe e mangët, ajo nuk mund të krijojë, dhe përveç fitimit, ajo nuk mund të bëjë asgjë.¹⁷⁶

نَه دَرْ مَاضِى مَجَالِ حُلُولْ نَه دَرْ مُسْتَقْبَلْ مَدَارِ نُفُوذْ اَسْتْ

Sepse ajo fuqi e zgjedhjes, vullneti i lirë, nuk ka fuqi të depërtojë tek e shkuara, as të penetrojë tek e ardhmja. Prandaj ajo është fare e padobishme si për shpresat e mia të së ardhmes, po ashtu edhe për dhimbjet e mia të së shkuarës.¹⁷⁷

مَيْدَانِ اُو اِينْ زَمَانِ حَالْ و يَكْ آنِ سَيَّالَسْتْ

Arena e aftësisë së dëshirës (zgjedhjes) është koha e shkurtër e tanishme dhe është një çast kalimtar.

بَا اِينْ هَمَه فَقْرْهَا وَ ضَعْفْهَا قَلَمِ قُدْرَتِ تُو آشِكَارَه

نُوِشْتَه اَسْتْ دَرْ فِطْرَتِ مَا مَيْلِ اَبَدْ وَ اَمَلِ سَرْمَدْ

Kështu, pavarësisht të gjitha nevojave të mia dhe dobësisë, të varfërisë dhe pafuqisë, dhe gjendjes sime të mjeruar për shkak të anktheve dhe frikësimeve që burojnë nga këto gjashtë aspekte, sigurisht në natyrën time janë përfshirë shpresat e shtrira për në përjetësi dhe dëshirat për përjetësi janë shkruar qart në faqen e qënies sime nga Pena e Fuqisë.

بَلْكِه هَرْ چِه هَسْتْ ، هَسْتْ

Në të vërtetë, çfarëdo që ka në botë, shembuj të saj ndodhen në qënien time. Unë jam i lidhur me të gjitha ato dëshira e shpresa, madje unë punoj për tek ato dhe unë shtyhem që të punoj për to.

دَائِرَهءِ اِحْتِيَاجْ مَانَنْدِ دَائِرَهءِ مَدِّ نَظَرْ بُزُرْگِى دَارَسْتْ

Sfera e nevojës është aq e madhe dhe e shtrirë, aq sa shtrihet shikimi.

خَيَالْ كُدَامْ رَسَدْ اِحْتِيَاجْ نِيزْ رَسَدْ

دَرْ دَسْتْ هَرْچِه نِيسْتْ دَرْ اِحْتِيَاجْ هَسْتْ

Në fakt, kudo që shkon imagjinata, gjer atje shtrihet edhe sfera e nevojës. Atëherë edhe atje gjithashtu është nevoja. Madje çfarëdo që nuk është në dorën e njeriut, ajo është brenda nevojës. Atë që ai nuk e ka, është në nevojë të saj. Dhe ajo që ai nuk e ka në dorë, është e pafund.

دَائِرَهءِ اِقْتِدَارْ هَمْچُو دَائِرَهءِ دَسْتِ كُوتَاهْ كُوتَاهَسْتْ

Ndërsa shtrirja e fuqisë së tij është aq e ngushtë dhe e shkurtër, aq sa arrin krahu i tij.

پَسْ فَقْر و حَاجَاتِ مَا بَقَدْرِ جِهَانَسْتْ

Kjo do të thotë se varfëria ime dhe nevoja ime janë aq të shumta sa gjithë bota.

وَ سَرْمَايَهءِ مَا هَمْ چُو جُزْءِ لاَيَتَجَزَّا اَسْتْ

Ndërsa kapitali im është diçka e vogël si një grimcë e pandashme.

اِينْ جُزْءْ كُدَامْ وَ اِينْ كَائِنَاتِ حَاجَاتْ كُدَامَسْتْ

Atëherë, çfarë është aftësia e vullnetit të lirë që vlen sa dy qindarka në krahasim me nevojat që shtrihen sa bota dhe vetëm do të mund të fitoheshin me miliardat e lirave? Ato nevoja nuk mund të blihen me atë çmim fare të ulët, dhe nuk mund të fitohen nga ai. Padyshim që njeriu duhet të kërkojë një zgjidhje tjetër.

پَسْ دَرْ رَاهِ تُو َازْ اِينْ جُزْءْ نِيزْ بَازْ مِى گُذَشْتَنْ چَارَهءِ مَنْ اَسْتْ

Dhe zgjidhja është kjo: Ai duhet t’i dalë para asaj fuqie zgjedhjeje (vullnetit të lirë) dhe t’ia lërë çështjet vullnetit Hyjnor, të heqë dorë nga fuqia e vetes së tij dhe nga forca dhe të kërkojë strehim tek forca dhe fuqia e Zotit të Gjithëfuqishëm, kështu të kapet fort pas realitetit të besimit dhe të mbështetjes tek Ai.

“O Krijuesi im! Meqenëse rruga për të shpëtuar është kjo, unë heq dorë nga ajo fuqi e zgjedhjes, dhe po e braktis egoizmin në rrugën Tënde...

تَا عِنَايَتِ تُو دَسْتْگِيرِ مَنْ شَوَدْ رَحْمَتِ بِى نِهَايَتِ تُو پَنَاهِ مَنْ اَسْتْ

Që përkujdesja jote ta marrë dorën time me mëshirë ndaj pafuqisë dhe dobësisë sime, që të jetë mëshira Jote pika e mbështetjes sime, dhembshuri ndaj varfërisë sime dhe nevojave dhe që ta hapë për mua derën e saj.”

آنْ كَسْ كِه بَحْرِ بِى نِهَايَتِ رَحْمَتْ يَافْتْ اَسْتْ

تَكْيَه نَه كُنَدْ بَرْ اِينْ جُزْءِ اِخْتِيَارِى كِه يَكْ قَطْرَه سَرَابَسْتْ

Po, kushdo që gjen detin e pafund të mëshirës, sigurisht nuk mbështetet në vullnetin e tij dhe në zgjedhjen, e cila është si një mirazh shumë i vogël. Ai nuk do ta braktiste atë Mëshirë dhe të përdorte zgjedhjen e tij.

اَيْوَاهْ اِينْ زِنْدِگَانِى هَمْ چُو خَابَسْتْ

وِينْ عُمْرِ بِى بُنْيَادْ هَمْ چُو بَادَسْتْ

Oh medet!.. Ne kemi qenë të mashtruar. Ne e supozuam jetën e kësaj bote të jetë e vazhdueshme dhe kështu kemi humbur gjithçka. Po, kjo jetë kalimtare është veçse një gjumë; ajo kalon si një ëndërr. Kjo jetë e pastabilizuar gjithashtu fluturon si era dhe largohet.

اِنْسَانْ بَزَوَالْ دُنْيَا بَفَنَا اَسْتْ آمَالْ بِى بَقَا آلاَمْ بَبَقَا اَسْتْ

Njeriu arrogant, i cili mbështetet tek vetja, dhe supozon se ai do të jetojë përgjithmonë, është i dënuar për zhdukje. Ai kalon shpejt. Bota gjithashtu, e cila është shtëpia e njeriut, bie në errësirën e mosekzistencës. Shpresat nuk zgjasin, ndërsa dhimbjet qëndrojnë në shpirt.

بِيَا اَىْ نَفْسِ نَافَرْجَامْ وُجُودِ فَانِى ىِ خُودْرَا فَدَا كُنْ

خَالِقِ خُودْرَا كِه اِينْ هَسْتِى وَدِيعَه هَسْتْ

Meqenëse realiteti është ky, eja, o nefsi im i mjerë, që mallëngjehesh, që e dëshiron jetën, qe je i dashuruar pas dynjasë dhe i sprovuar me shpresa e dhimbje të pafundme! Zgjohu dhe eja në vete! A nuk e shikon se xixëllonja, e cila mbështetet tek drita tepër e vocërr e saj, qëndron nëpër errësirat e pafundme të natës: Ndërsa meqenëse nuk mbështetet tek vetvetja, bleta mjaltëse gjen dritën e ditës, shikon të gjitha shoqet e saja, lulet, të zbukuruara me dritën e diellit. Po kështu, në qoftë se ti mbështetesh tek vetja jote, tek qënia jote dhe tek egoizmi yt, ti do të ishe si xixëllonja.

Ndërsa në qoftë se ti do ta sakrifikoje qënien tënde kalimtare në rrugën e Krijuesit i Cili ta dha ty atë, do të bëheshe si bleta dhe ti do gjeje një dritë ekzistence të pafundme. Sakrifikoje pra veten tënde, sepse qënia jote të është dhënë ty si amanet dhe si diçka në ruajtje.

وَ مُلْكِ اُو وَ اُو دَادَه فَنَا كُنْ تَا بَقَا يَابَدْ

اَزْ آنْ سِرِّى كِه ، نَفْىِ نَفْىْ اِثْبَاتْ اَسْتْ

Për më tepër, ajo është prona e Tij dhe është Ai i Cili ta dhuroi. Kështu mos e përçmo, sakrifikoje atë me qëllim që të bëhet e përjetshme, sepse mohimi i mohimit është një pohim. Domethënë, në qoftë se mosqënia nuk ekziston, atëherë ajo ekziston. Në qoftë se mosqënia mohohet, ekzistenca vjen në qënie.

خُدَاىِ پُرْكَرَمْ خُودْ مُلْكِ خُودْرَا مِى خَرَدْ اَزْ تُو

بَهَاىِ بِى گِرَانْ دَادَه بَرَاىِ تُو نِگَاهْ دَارَسْتْ

Krijuesi Gjithëbujar e blen vetë pronën e Tij nga ti dhe të jep në shkëmbim një çmim të lartë si parajsa. Gjithashtu, Ai e ruan për ty atë pasuri dhe e ngre çmimin e saj, dhe e rrit vlerën e saj. Dhe Ai do të ta kthejë ty atë në formën më të plotë e më të përjetshme. Dhe kështu, o nefsi im! Mos prit. Bëje këtë tregti e cila është fitimprurëse në pesë drejtime, që të shpëtosh nga pesë humbje; bëj befas një përfitim të pesëfisht.

* * *

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

فَلَمَّا اَفَلَ قَالَ لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ

لَقَدْ اَبْكَانِى نَعْىُ ( لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ ) مِنْ خَلِيلِ اللّهِ

Me Emrin e All-llahut, i Gjithëmëshirshmi, Mëshirëploti.

“Por kur ylli perëndoi, ai tha: “Unë nuk i dua ata që perëndojnë.”¹⁷⁸

Vërseti, لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ ‘Unë nuk i dua ata që perëndojnë’, i cili u shpreh nga Ibrahimi a.s. dhe që shpall kalimin e universit dhe vdekjen, më bëri mua të qajë.

فَصَبَّتْ عَيْنُ قَلْبِى قَطَرَاتٍ بَاكِيَاتٍ مِنْ شُئُونِ اللّهِ

“Sytë e zemrës sime qanë nga veprat e All-llahut dhe derdhën pika të hidhura loti për to.”

Dhe ashtu siç qanë sytë e zemrës sime, çdo pikë loti ishte shumë e hidhur, ajo i bëri edhe të tjerët të qajnë, ashtu sikur të qante vetë. Dhe pikat e lotit janë rreshtat e mëposhtëm në persishte.

لِتَفْسِيرِ كَلاَمٍ مِنْ حَكِيمٍ اَىْ نَبِىٍّ فِى كَلاَمِ اللّهِ

Kështu, ato lotë janë një lloj komentimi i Fjalës së mikut të të Gjithëmëshirshmit dhe i profetit të Tij të urtë, ashtu siç e përmban vërseti Kur’anor, “Unë nuk i dua ata që perëndojnë.”

نَمِى زِيبَاسْتْ اُفُولْدَه گُمْ شُدَنْ مَحْبُوبْ

Një i dashur që fshihet nëpërmjet perëndimit nuk është i bukur! Sepse ata që dënohen për zhdukje nuk mund të jenë vërtetë të bukur, ata nuk duhen dhe nuk duhet të duhen me zemër, pasi zemra e cila u krijua për dashuri të përjetshme dhe që është pasqyra që reflekton dritat e të Përjetshmit të vetëm, nuk e do zhdukjen.

نَمِى اَرْزَدْ غُرُوبْدَه غَيْبْ شُدَنْ مَطْلُوبْ

Një i dëshiruar i cili dënohet të humbasë me perëndime; një i tillë nuk është i denjë të lidhet zemra me të, as mendja nuk do të preokupohej për të. Ai nuk mund të jetë pikë referimi për punët dhe shpresat. Ai nuk mund të jetë objekti i denjë për të të ardhur keq e të shprehësh dëshpërim e hidhërim.

نَمِى خَواهَمْ فَنَادَه مَحْوْ شُدَنْ مَقْصُودْ

Atëherë pse zemra duhet ta dashurojë, ta vlerësojë apo ta adhurojë atë? Një i synuar i cili humbet në jetëshkurtësi, unë nuk e dua, sepse unë jam i përkohshëm, unë nuk dua dikënd që është kështu. Çfarë do të bëja?

نَمِى خَوانَمْ زَوَالْدَه دَفْنْ شُدَنْ مَعْبُودْ

Një i adhuruar i cili varroset në zhdukje! Unë nuk do t’i thërras atij, unë nuk do të kërkoj strehim tek ai, sepse unë jam pafundësisht nevojtar dhe i pafuqishëm, sepse ai që është i pafuqishëm nuk mund të gjejë ilaçe për sëmundjet e mia të mëdha. Ai nuk ka mundësi të shpërndajë balsam mbi plagët e mia të përjetshme. Si do të mundej dikush, i cili nuk mund ta shpëtojë veten e tij nga zhdukja, të jetë një objekt adhurimi?

عَقْلْ فَرْيَادْ مِى دَارَدْ نِدَاءِ ( لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ )مِى زَنَدْ رُوحَمْ

Po, në të vërtetë, mendja e cila është e munduar dhe e pushtuar me gjëra të jashtme, bërtet me dëshpërim të pashpresë sa herë që sheh zhdukjet e gjërave të cilat ajo i dashuron marrëzisht në këtë univers të trazuar dhe shpirti, i cili kërkon një të dashur të përjetshëm, lëshon britmën:

لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ “Unë nuk i dua ato që perëndojnë”

نَمِى خَواهَمْ نَمِى خَوانَمْ نَمِى تَابَمْ فِرَاقِى

Jo, Unë nuk dua ndarje... Jo, unë nuk e duroj ndarjen... Takimet që ndiqen nga ndarja janë të dhimbshme.

نَمِى اَرْزَدْ مَرَاقَه اِينْ زَوَالْ دَرْ پَسْ تَلاَقِى

Këto takime të turbulluara me zhdukje të menjëhershme nuk janë të denja për t’u dashur me mall. Sepse ashtu si zhdukja e kënaqësisë që është dhimbje, po ashtu duke imagjinuar zhdukjen e kënaqësisë është gjithashtu dhimbje. Veprat e të gjithë të dashuruarve metaforikë, domethënë, veprat e poezisë mbi dashurinë, të gjitha janë të qara e dhimbje që burojnë nga të imagjinuarit e kësaj zhdukje. Në qoftë se ti do ta shtrëngoje e detyroje shpirtin e të gjitha veprave të poezisë, nga secila do të vërshonin këto britma hidhëruse.

اَزْ آنْ دَرْدِى گِرِينِ ( لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ ) مِى زَنَدْ قَلْبَمْ

Kështu, është për shkak të dhimbjes dhe të vuajtjeve të atyre takimeve të njollosura me zhdukjet e atyre të dashurave metaforike pikëlluese, që zemra ime qan e bërtet përmes qarjes si Ibrahimi a.s.

لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ “Unë nuk i dua ata që perëndojnë.”

دَرْ اِينْ فَانِى بَقَا خَازِى بَقَا خِيزَدْ فَنَادَنْ

Në qoftë se dëshiron qëndrueshmëri në këtë botë kalimtare, mësoje se: qëndrueshmëria vjen nga përkohshmëria. Gjej përkoh-shmëri lidhur me nefsin urdhërues për të liga, që ti të mund të jesh i qëndrueshëm.

فَنَا شُدْ هَمْ فَدَا كُنْ هَمْ عَدَمْ بِينْ كِه اَزْ دُنْيَا بَقَايَه رَاهْ فَنَادَنْ

Zhvishe veten tënde nga moralet e këqia, që janë bazat e adhurimit të kësaj bote. Ji i përkohshëm! Sakrifikoji të mirat e tua dhe pasuritë në rrugën e të Dashurit të vërtetë. Shiko përfundimet e qënieve të cilat tregojnë mosekzistencë! Sepse rruga që të çon në qëndrueshmëri në këtë botë fillon nga përkohshmëritë.

فِكِرْ فِيزَارْ مِى دَارَدْ اَنِينِ ( لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ ) مِى زَنَدْ وِجْدَانْ

Mendja njerëzore, e cila zhytet në shkaqe, habitet tek turbullirat e zhdukjes së dynjasë dhe vajton me dëshpërim të pashpresë, ndërsa ndërgjegjja, e cila dëshiron ekzistencën e vërtetë, e këput lidhjen me të dashurat metaforike dhe me qëniet e përkohshme nëpërmjet të vajtuarit si Ibrahimi a.s.

لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ Unë nuk i dua ata që perëndojnë, dhe e lidh vetveten me Ekzistuesin e Vërtetë dhe të Dashurin e Përhershëm.

بِدَانْ اَىْ نَفْسِ نَادَانَمْ كِه دَرْ هَرْ فَرْدْ اَزْ فَانِى دُو رَاهْ هَسْتْ

بَا بَاقِى دُو سِرِّ جَانِ جَانَانِى

O nefsi im injorant! Dije se bota dhe qëniet e saj, sigurisht janë të përkohshme, por ti mund të gjesh dy rrugë, që të çojnë në qëndrueshmëri, tek çdo gjë kalimtare dhe mund të shikosh dy shkreptima e dy mistere nga dritat e Bukurisë së të Dashurit të Përjetshëm, me kusht që, nëse do të mundeshe të kaloje formën kalimtare dhe të tejkaloje limitet e nefsit tënd...

كِه دَرْ نِعْمَتْهَا اِنْعَامْ هَسْتْ وَ پَسْ آثَارْهَا اَسْمَا بِگِيرْ مَغْزِى وَ مِيزَنْ دَرْ فَنَا آنْ قِشْرِ بِى مَعْنَا

Po, dhurata shihet brenda mirësisë dhe favori i Mëshirëplotit ndjehet e merret brenda saj. Në qoftë se kalon nga mirësia tek dhurata, ti do të gjesh Dhuruesin. Gjithashtu, çdo vepër nga veprat e të Vetmit të Përjetshëm është një mesazh që bën të njohur Emrat e Krijuesit të Gjithëlavdishëm. Në qoftë se ti mund të kalosh nga skalitjet e jashtme për tek kuptimet e brendshme, ti ke gjetur një rrugë për tek i Vetmi i njohur nëpërmjet Emrave të Bukur të Tij. Meqenëse ti mund ta gjesh thelbin, esencën e këtyre qënieve kalimtare, kapu pas kuptimit. Atëherë, ti pa keqardhje do t’i flakje tutje lëvozhgat e tyre të pakuptimta dhe anët e jashtme në rrymën e përkohshmërisë.

بَلِى آثَارْهَا گُويَنْدْ زِاَسْمَا لَفْظِ پُرْ مَعْنَا بِخَانْ مَعْنَا وَ مِيزَنْ دَرْ هَوَا آنْ لَفْظِ بِى سَوْدَا

Po, në të vërtetë, nuk ka ndonjë vepër në ekzistencë veçse është një fjalë e mishëruar që shpjegon kuptime të shumta, madje ajo kërkon të lexohen shumica e Emrave të Krijuesit të saj madhështor. Meqenëse këto krijesa janë Fjalët e fuqisë Hyjnore, dhe fjalët e tyre të mishëruara, atëherë lexoji ato, o nefsi im! Shqyrtoji kuptimet e tyre dhe ruaji ato në thellësinë e zemrës. Dhe pa frikë, flaki fjalët pa kuptim në erërat e përkohshmërisë. Mos e shqetëso veten duke shkuar pas tyre, duke e preokupuar veten tënde në mënyrë të panevojshme!

عَقْلْ فَرْيَادْ مِى دَارَدْ غِيَاثِ ( لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ ) مِيزَنْ اَىْ نَفْسَمْ

Meqenëse zinxhiri i mendimit të mendjes për gjërat e jashtme të kësaj dynjaje, e cila adhuron anët e jashtme, dhe kapitali i së cilës përbëhet nga njohja e jashtme e gjërave, gjë e cila të çon në asgjë e në mosekzistencë, ajo qan me dëshpërim të pashpresë në habinë e saj dhe në zhgënjimin. Ajo kërkon një rrugë të vërtetë që të çon tek realiteti.

Meqenëse shpirti hoqi dorë nga ‘ata që perëndojnë’ dhe nga të përkohshmet dhe zemra i ka braktisur të dashurat metaforike, dhe ndërgjegjja gjithashtu e ka larguar fytyrën e saj nga qëniet e përkohshme, edhe ti gjithashtu, o nefsi im i mjerë! Kërko ndihmën e لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ “Unë nuk i dua ata që perëndojnë”, ashtu si Ibrahimi a.s. dhe shpëto!

چِه خُوشْ گُويَدْ اُو شَيْدَا جَامِى عِشْقْ خُوىْ

Shiko sa mirë e shpreh atë Mevlana Xhami, natyra e të cilit ishte gatuar me dashurinë Hyjnore dhe i cili ishte dehur me kupën e dashurisë, me qëllim që t’i orientojë fytyrat nga shumësia për tek Njësia, shiko sa bukur ka thënë:¹⁷⁹

يَكِى خَواهْ يَكِى خَوانْ يَكِى جُوىْ يَكِى بِينْ يَكِى دَانْ يَكِى گُوىْ

Dëshiro vetëm Njërin; përveç Tij të tjerët nuk janë të denjë për t’i dëshiruar.

Thirr vetëm Njërin; të tjerët nuk do të vijnë për të të ndihmuar.

Kërko vetëm Njërin; të tjerët nuk janë të denjë për t’u kërkuar.

Shiko vetëm njërin; të tjerët nuk shikohen gjithmonë; ata e fshehin vetveten prapa perdes së përkohshmërisë.

Njih vetëm Njërin; ajo që nuk të çon tek njohja e Tij, nuk ka dobi nga prapa.

Fol vetëm Njërin; fjalët që nuk lidhen me Të, mund të konsiderohen të pakuptimta.

نَعَمْ صَدَقْتَ اَىْ جَامِى , هُوَ الْمَطْلُوبُ , هُوَ الْمَحْبُوبُ ,

هُوَ الْمَقْصُودُ , هُوَ الْمَعْبُودُ,

Po, Xhami, ti fole krejtësisht të vërtetën. I Dashuri i vërtetë, i Kërkuari i vërtetë, i Dëshiruari i vërtetë dhe i Adhuruari i vërtetë është vetëm Ai...

كِه لاَ اِلهَ اِلاَّ هُو بَرَابَرْ مِيزَنَدْ عَالَمْ

Sepse duke i ngjasuar një rrethi të madh për përmendjen e Emrave Hyjnorë, kjo botë, së bashku me qëniet e saj, me gjuhët e tyre të ndryshme dhe me këngët e shumëllojshme, deklaron: لاَ اِلهَ اِلاَّ هُوَ “Nuk ka zot tjetër përveç Atij”, së bashku ato dëshmojnë Unitetin Hyjnor. Dhe duke shëruar me të plagën e shkaktuar nga لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ unë nuk i dua ata që perëndojnë, sikur thotë: Ejani tek i Dashuri i përjetshëm, dhe largoni duart tuaja nga të gjithë të dashurat metaforike të përkohshme.

* * *

[Afërsisht para njëzet e pesë vitesh unë isha në kodrën Jusha që ka pamjen nga Bosfori i Stambollit, në kohën kur kisha vendosur të lë dynjanë. Disa nga miqt e mi të rëndësishëm erdhën tek unë me qëllim që të më kthenin tek gjendja ime e parë. “Unë u thashë atyre të më linin deri në mëngjesin e ardhshëm me qëllim që të kërkoja udhëzim.” Në atë mëngjes, dy tabelat e mëposhtme m’u treguan në zemrën time. Ato i ngjasojnë poezisë, por nuk janë poezi. Unë nuk i kam ndryshuar ato për hir të asaj kujtese të bekuar dhe ato janë ruajtur ashtu siç më erdhën. Ato iu shtuan Fjalës Njëzet e Tre, dhe tani janë përfshirë këtu për shkak të përshtatshmërisë së Stacionit].

TABELA E PARË

[Kjo tabelë pasqyron realitetin e dyjnasë së njerëzve të shkujdesur]

Mos më fto tek dynjaja

Unë erdha dhe e pashë të ishte e përkohshme.

Sepse kur pakujdesia u bë një perde e përhershme dhe mbuloi dritën e së Vërtetës...

Unë i pashë se të gjitha qëniet ishin të përkohshme e të dëmshme.

Në qoftë se ti thua: Ekzistenca!

– Unë e kam veshur atë, ah medet, ajo ishte mosekzistencë, unë vuajta shumë!

Në qoftë se ti thua Jeta,

Unë e kam shijuar atë por sa shumë dënim kam vuajtur.

Sepse mendja u bë pikërisht ndëshkimi

dhe përjetësinë e pashë një fatkeqësi.

Jeta u bë thjesht tekë;

dhe plotësimin, thjesht humbje e pashë.

Punët u bënë thjesht dyftyrsi

shpresën thjesht dhimbje e pashë.

Bashkimi porsi zhdukja u bë

ilaçin porsi sëmundje e pashë

Këto drita errësira u bënë

të dashurit jetima i pashë.

Këto zëra porsi thirrjet e vdekjes u bënë

të gjallët të vdekur i pashë.

Njohja, në fantazi e iluzion u transformu

dhe në shkencë njëmijë sëmundje pashë.

Kënaqësia thjesht dhimbje u bë

dhe e pashë ekzistencën të përbëhej nga mosekzistenca.

Në qoftë se ti thua: I dashuri! Atë e gjeta

Ah medet! Në ndarje unë vuajta dhimbje pikëllu ese.

* * *

TABELA E DYTË

[Kjo tabelë tregon realitetin e dynjasë tek njerëzit e udhëzuar e të rehatuar]

Kur u zhduk pakujdesia,

unë e pashë qartë dritën e së vërtetës.

Ekzistenca u bë prova e Zotit;

dhe jeta u bëpasqyra e të Vërtetit.

Mendja u bë çelësi i thesareve;

përkohshmëria u bë dera e qëndrueshmërisë.

Shkëndija e plotësimit u shua,

por ndriçoi dielli i Bukurisë.

Ndarja u bë bashkim i vërtetë;

dhe dhimbja u bëpikërisht kënaqësi.

Jeta u bë thjesht veprim;

dhe përjetësia u bëpikërisht jeta.

Errësira u bë mbajtësja e dritës;

dhe në vdekje është një jetë e vërtetë

Të gjitha gjërat u bënë të njohura;

dhe të gjithë zërat u bënë dhikr.

Të gjitha grimcat e qënieve në ekzistencë,

u bënë recitueset e lavdërimeve dhe të lartësimeve të Zotit.

E gjeta varfërinë si një thesar pasurie;

dhe e shikova fuqinë në pafuqi.

Në qoftë se gjen All-llahun

atëherë të gjitha gjërat janë të tuat.

Po, në qoftë se ti je shërbëtori i Pronarit

prona e Tij të të gjitha gjërave, është e jotja.

Në qoftë se ti je arrogant dhe rob i nefsit tënd

shiko fatkeqësi e vuajtje të pafund; përjeto torturat e pambarim dhe shiko fatkeqësinë më dërrmuese.

Në qoftë se je një rob i vërtetë i All-llahut

shiko një kënaqësi të pakufishme dhe rehati; shijo shpërblime të panumërta dhe përjeto lumturi të pakufishme...

* * *

Para njëzet e pesë vitesh në muajin e Ramazanit pas faljes së ikindisë në pasdite, unë po lexoja kompozimin me vargje të Emrave të Bukur Hyjnorë të Shejh Gejlanit (K.S., iu shenjtëroftë sekreti). Ndjeva një dëshirë për të shkruar një dua me Emrat e Bukur; në atë kohë vetëm kjo u shkrua. Unë dëshiroja të shkruaja një lutje të ngjashme me të profesorit tim të shejntë, por për fat të keq, unë nuk pata aftësi ta shkruaja poezi dhe ajo mbeti e mangët. Megjithatë, lutja iu shtua Letrës Tridhjetë e Tre, e cila është në Fjalën e Tridhjetë e Tre që titullohet: “Trajtesa e Dritareve”. Për shkak të përshtatshmërisë së Stacionit të saj, ajo u përfshi këtu].

هُوَ الْبَاقِى

حَكِيمُ الْقَضَايَا نَحْنُ فِى قَبْضِ حُكْمِهِ , هُوَ الْحَكَمُ الْعَدْلُ لَهُ اْلاَرْضُ وَ السَّمَاءُ

عَلِيمُ الْخَفَايَا وَ الْغُيُوبِ فِى مُلْكِهِ , هُوَ الْقَادِرُ الْقَيُّومُ لَهُ الْعَرْشُ وَ الثَّرَاءُ

لَطِيفُ الْمَزَايَا وَ النُّقُوشِ فِى صُنْعِهِ , هُوَ الْفَاطِرُ الْوَدُودُ لَهُ الْحُسْنُ وَ الْبَهَاءُ

جَلِيلُ الْمَرَايَا وَ الشُّؤُنِ فِى خَلْقِهِ , هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ لَهُ الْعِزُّ وَ الْكِبْرِيَاءُ

بَدِيعُ الْبَرَايَا نَحْنُ مِنْ نَقْشِ صُنْعِهِ , هُوَ الدَّائِمُ الْبَاقِى لَهُ الْمُلْكُ وَ الْبَقَاءُ

كَرِيمُ الْعَطَايَا نَحْنُ مِنْ رَكْبِ ضَيْفِهِ , هُوَ الرَّزَّاقُ الْكَافِى لَهُ الْحَمْدُ وَ الثَّنَاءُ

جَمِيلُ الْهَدَايَا نَحْنُ مِنْ نَسْجِ عِلْمِهِ , هُوَ الْخَالِقُ الْوَافِى لَهُ الْجُودُ وَ الْعَطَاءُ

سَمِيعُ الشَّكَايَا وَ الدُّعَاءِ لِخَلْقِهِ , هُوَ الرَّاحِمُ الشَّافِى لَهُ الشُّكْرُ وَ الثَّنَاءُ

غَفُورُ الْخَطَايَا وَ الذُّنُوبِ لِعَبْدِهِ , هُوَ الْغَفَّارُ الرَّحِيمُ لَهُ الْعَفْوُ وَ الرِّضَاءُ

Ai është i Qëndrueshmi i Vetëm!

Gjykatësi i urtë i çështjeve, ne jemi nën urdhërin e Tij;

Ai është Gjykatësi i drejtë, qiejt dhe toka janë të Tij.

Është Njohësi i sekreteve dhe i çështjeve të fshehura në sundimin e Tij;

Ai është i Gjithëfuqishmi dhe Vetekzistuesi; Froni dhe toka janë të Tij.

Ai është Perceptuesi i Pikave të holla dhe i qëndisjeve në Artin e Tij,

është Krijuesi, i Dashuri, Bukuria dhe Madhështia janë të Tij.

Ai është i Gjithëlavdishmi i Vetëm, atributet e të Cilit reflektohen në pasqyrat, në Krijesat e Tij.

Ai është Zoti, më i shenjti; fuqia dhe madhështia janë të Tij.

Themeluesi i krijesave; ne formojmë qëndisjet e artit të Tij;

Ai është i Përhershmi, i Përjetshmi; dominimi dhe përjetësia janë të Tij

Dhuruesi Gjithëbujar i mirësive; ne jemi karvani i mysafirëve të Tij;

Ai është Furnizuesi, Mjaftuesi, lartësimi e lavdërimi janë të Tij.

Ai është Dhuruesi Hirplotë i dhuratave; ne jemi endjet e Njohjes së Tij;

Ai është Krijuesi, Besëploti; Dhënia dhe Bujaria janë të Tij.

Ai është Dëgjuesi i ankesave dhe i duave në krijimin e Tij;

Ai është Mëshirëploti, Shëruesi; falënderimet dhe lavdërimet janë të Tij.

Ai është Fajfalësi i gabimeve dhe i mëkateve për shërbëtorët e Tij;

Ai është gjithnjë Fajfalës, i Gjithëmëshirshëm, fajfalja dhe pranimi janë të Tij.

O nefsi im! Së bashku me zemrën time, qaj e bërtit , dhe thuaj:

“Unë jam i përkohshëm; unë nuk e dua atë që është i përkohshëm.

Unë jam i pafuqishëm; unë nuk e dua atë që është i pafuqishëm.

Unë ia kam dorëzuar shpirtin tim Mëshirëplotit; Unë nuk dua tjetër!

Unë dua dikë, por unë dua një mik të përjetshëm.

Unë jam thjesht një grimcë, por unë dua një Diell të Përjetshëm.

Unë nuk jam asgjë, dhe hiç kurgjë, por unë i dua këto qënie, që të gjitha ato.”

* * *

NJË FRUT I DRURIT TË PISHËS, CEDRIT, DËLLINJËS DHE I SELVISË NË RRAFSHNALTAT E BARLËS

[Ndërsa duke qenë një pjesë e Letrës së njëmbëdhjetë, kjo është përfshirë këtu për shkak të përshtatshmërisë së Stacionit].

Një herë gjatë zënies sime rob, ndërsa po shikoja tek format madhështore e të mrekullueshme të pishës, cedrit dhe të dëllinjës në maje të malit (në Barla), një erë e lehtë po frynte. Duke e transformuar skenën në një shfaqje madhështore të mahnitshme e të bujshme vallëzimi, dhe në një shfaqje entuziaste lavdërimesh e lartësimesh, kënaqësia e të shikuarit të saj u bë një instruksion për sytë dhe një urtësi për veshët. Mua papritmas m’u kujtuan rreshtat Kurdishte të Ahmed Xhezerit, kuptimi i të cilave është:

هَرْكَسْ بِتَمَاشَاگَهِ حُسْنَاتَه زِهَرْ جَاىْ تَشْبِيهِ نِگَارَانْ بِجَمَالاَتَه دِنَازِنْ

“Të gjithë kanë ardhur me nxitim për të të parë Ty dhe bukurinë Tënde; ata po veprojnë me druajtje e me turp para Bukurisë Tënde.” Dhe duke shprehur kuptimet instruktive, zemra ime qau në këtë formë:

يَا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىْ بَتَازِى.. زِنِشِيبُ اَزْ فِرَازِى مَانَنْدِ دَلاَّلاَنْ بِنِدَاءِ بِآوَازِى.. دَمْ دَمْ زِجَمَالِ نَقْشِ تُو دَرْ رَقْصْ بَازِى.. زِكَمَالِ صُنْعِ تُو خُوشْ خُوشْ بِگَازِى.. زِشِيرِينِى آوَازِ خُودْ هَىْ هَىْ دِنَازِى. اَزْوَىْ رَقْصَ آمَدْ جَذْبَه خَازِى.. اَزِينْ آثَارِ رَحْمَتْ يَافْتْ هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبِيحُ نَمَازِى.. اِيسْتَادَسْتْ هَرْ يَكِى بَرْ سَنْگِ بَالاَ سَرْفِرَازِى.. دِرَازْ كَرْدَسْتْ دَسْتْهَارَا بَدَرْگَاهِ اِلهِى هَمْ چُو شَهْبَازِى.. بِجُنْبِيدَسْتْ زُلْفْهَارَا بَشَوْقْ اَنْگِيزِ شَهْنَازِى.. بَبَالاَ مِيزَنَنْدْ اَزْ پَرْدَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عِشْقْ بَازِى.. مِيدِهَدْ هُوشَه گِرِينْهَاىِ دَرِينْهَاىِ زَوَالِى اَزْ حُبِّ مَجَازِى.. بَرْ سَرِ مَحْمُودْهَا نَغْمَهَاىِ حُزْنْ اَنْگِيزِ اَيَازِى.. مُرْدَهَارَا نَغْمَهَاىِ اَزَلِى اَزْ حُزْنْ اَنْگِيزِ نَوَازِى.. رُوحَه مِى آيَدْ اَزُو زَمْزَمَهءِ نَازُ نِيَازِى.. قَلْبْ مِيخَوانَدْ اَزِينْ آيَاتْهَا سِرِّ تَوْحِيدْ زِعُلُوِّ نَظْمِ اِعْجَازِى.. نَفْسْ مِيخَواهَدْ دَرْ اِينْ وَلْوَلَهَا زَلْزَلَهَا ذَوْقِ بَاقِى دَرْ فَنَاىِ دُنْيَا بَازِى.. عَقْلْ مِيبِينَدْ اَزِينْ زَمْزَمَهَا دَمْدَمَهَا نَظْمِ خِلْقَتْ نَقْشِ حِكْمَتْ كَنْزِ رَازِى.. آرْزُو مِيدَارَدْ هَوَا اَزِينْ هَمْهَمَهَا هَوْهَوَهَا مَرْگِ خُودْ دَرْ تَرْكِ اَذْوَاقِ مَجَازِى.. خَيَالْ بِينَدْ اَزِينْ اَشْجَارْ مَلاَئِكْ رَا جَسَدْ آمَدْ سَمَاوِى بَاهَزَارَانْ نَىْ.. اَزِينْ نَيْهَا شُنِيدَتْ هُوشْ سِتَايِشْهَاىِ ذَاتِ حَىْ.. وَرَقْهَارَا زَبَانْ دَارَنْدْ هَمَه هُو هُو ذِكْرْ آرَنْدْ بَدَرْ مَعْنَاىِ حَىُّ حَىْ.. چُو لاَ اِلهَ اِلاَّ هُو بَرَابَرْ مِيزَنَدْ هَرْ شَىْ.. دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ بَرَابَرْ مِيزَنَنْدْ اَللّهْ

فَيَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِسْمِ حَىِّ قَيُّومِ

حَيَاتِى دِهْ بَاِينْ قَلْبِ پَرِيشَانْ رَا اِسْتِقَامَتْ دِهْ بَاِينْ عَقْلِ مُشَوَّشْ رَا آمِينْ

Këto janë kuptimet e poemave që u shkruan në persisht në rrafshnaltën e Barlës në Tepelixhe, të cilat u shkruan për frutat e pishës, cedrit, dëllinjës dhe selvisë:

هَرْكَسْ بِتَمَاشَاگَهِ حُسْنَاتَه زِهَرْ جَاىْ تَشْبِيهِ نِگَارَانْ بِجَمَالاَتَه دِنَازِنْ

Dhe duke shprehur kuptimet instruktive që m’u shfaqën, zemra ime qau në këtë formë:

Për shikimin e bukurisë tënde gjithësecili ka ardhur nga çdo vend në faqen e tokës, dhe bashkarisht i bëjnë ojna bukurisë Tënde dhe eglendisen me të.

يَا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىْ بَتَازِى

Çdo gjallesë sodit bukurinë tënde nga çdo anë dhe shikon artet e Tua të mrekullueshme në faqen e tokës.

زِنِشيِبُ اَزْ فِرَازِى مَانَنْدِ دَلاَّلاَنْ بِنِدَاءِ بِآوَازِى

Nga lart e poshtë, ato shfaqen si lajmëtarë dhe thërrasin për tek Bukuria Jote.

دَمْ دَمْ زِجَمَالِ نَقْشِ تُو (نُسْخَه: زِهَوَاىِ شَوْقِ تُو) دَرْ رَقْص بَازِى

Ato lajmëtarë si pemët gjejnë kënaqësi tek Bukuria e qëndisjeve të Tua dhe vallëzojnë.

زِكَمَالِ صُنْعِ تُو خُوشْ خُوشْ بِگَازِى

Ato janë të mbushura me gëzim për artin Tënd të Plotë dhe shfaqin tingujt e zërat më të bukur.

زِشِيرِينِى آوَازِ خُودْ هَىْ هَىْ دِنَازِى

Është sikur ëmbëlsia e zërave dhe e jehonave të tyre t’i mbushte ato me gëzim gjithashtu, dhe t’i bënte të ekzekutojnë këtë melodi të hollë e të bukur.

اَزْوَىْ رَقْصَه آمَدْ جَذْبَه خَازِى

Dhe, si rrjedhojë, këto pemë kanë filluar të vallëzojnë dhe dëshirojnë të kalojnë në ekstazë.

اَزِينْ آثَارِ رَحْمَتْ يَافْتْ هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبِيحُ نَمَازِى

Nëpërmjet këtyre veprave të Mëshirës Hyjnore, të gjitha krijesat e gjalla po marrin udhëzim në tesbihate e në falje të veçanta për secilën nga ato.

اِيسْتَادَسْتْ هَرْ يَكِى بَرْ سَنْگِ بَالاَ سَرْفِرَازِى

Pas marrjes së udhëzimit, në shkëmbinjtë e lartë, pemët ngrejnë kokat e tyre drejt Fronit Hyjnor.

دِرَازْ كَرْدَسْتْ دَسْتْهَارَا بَدَرْگَاهِ اِلهِى هَمْ چُو شَهْبَازِى

Secila pemë, ashtu si Shehbaz Kalender, shtrin qindra duart e saja tek prania Hyjnore dhe merr një pozitë madhështore adhurimi.¹⁸⁰

(shënim) بِجُنْبِيدَسْتْ زُلْفْهَارَا بَشَوْقْ اَنْگِيزِ شَهْنَازِى¹⁸¹

Ato i bëjnë xhufkat e tyre të vogëla, si thuprat dhe degët, të vallëzojnë kështu si ato, edhe ata që i shikojnë, shprehin kënaqësinë e tyre të hollë dhe shijet e larta.

بَبَالاَ مِيزَنَنْدْ اَزْ پَرْدَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عِشْقْ بَازِى

Sikur kjo bukuri të dridhte nivelet e dashurisë, madje të prekte fijet më të thella dhe më të ndjeshme të tyre dhe të jepte tinguj sikur të prekte damarët. (Nus’ha:)¹⁸²

مِيدِهَدْ هُوشَه گِرِينْهَاىِ دَرِينْهَاىِ زَوَالِى اَزْ حُبِّ مَجَازِى

Përpara kësaj pamje shprehëse vjen ky kuptim në mendje: ato të kujtojnë vajtimin e shkaktuar nga dhimbja e shuarjes dhe e venitjes së të dashurave metaforike dhe nga një ankesë e thellë e hidhëruar.

بَرْ سَرِ مَحْمُودْهَا نَغْمَهَاىِ حُزْنْ اَنْگِيزِ اَيَازِى

Ato bëjnë të dëgjohen këngët melankolike të të gjithë të dashurve të ndarë nga të dashurit e tyre, ashtu si Sulltan Mahmudi.

مُرْدَهَارَا نَغْمَهَاىِ اَزَلِى اَزْ حُزْنْ اَنْگِيزِ نَوَازِى

Këto pemë, duket se kanë detyrën që t’i bëjnë të vdekurit të dëgjojnë këngët e parapërjetësisë dhe zërat e trishtueshëm. Ato nuk dëgjojnë më zëra e fjalë dynjaje.

رُوحَه مِى آيَدْ اَزُو زَمْزَمَهءِ نَازُ نِيَازِى

Sa për shpirtin, ai kupton nga këto skena:

Qëniet dhe gjërat u përgjigjen me lavdërim manifestimeve të Emrave të Krijuesit të Gjithëlavdishëm; ato interpretojnë një himn, një këngë të bukur.

قَلْبْ مِيخَوانَدْ اَزِينْ آيَاتْهَا سِرِّ تَوْحِيدْ زِعُلُوِّ نَظْمِ اِعْجَازِى

Zemra lexon misterin e Njësisë Hyjnore nga këto pemë, secila prej tyre është si një shenjë e mishëruar, nga renditja e lartë e fjalëve të kësaj mrekullie.

Domethënë, ndodhet një rregull aq i mrekullueshëm, një art dhe urtësi në mënyrën e krijimit të tyre, saqë në qoftë se të gjitha shkaqet në ekzistencë të kishin fuqinë për të vepruar e për të zgjedhur dhe të mblidheshin të gjitha bashkë, nuk do të mund t’i imitonin.

نَفْسْ مِيخَواهَدْ دَرْ اِينْ وَلْوَلَهَا زَلْزَلَهَا ذَوْقِ بَاقِى دَرْ فَنَاىِ دُنْيَا بَازِى

Nefsi sa herë e sodit këtë gjendje të pemëve, shikon sikur globi tokësor po rrotullohet në një trazirë të bujshme ndarjeje dhe kërkon kënaqësinë e qëndrueshmërisë. Ai merr këtë kuptim: “Ti do ta gjesh qëndrueshmërinë duke lënë adhurimin e kësaj bote.”

عَقْلْ مِيبِينَدْ اَزِينْ زَمْزَمَهَا دَمْدَمَهَا نَظْمِ خِلْقَتْ نَقْشِ حِكْمَتْ كَنْزِ رَازِى

Mendja zbulon nga të kënduarit zërat e kafshëve, të pemëve e të bimëve zëmëdhaja dhe të ajrit, një rregull kuptimplotë të krijimit, një qëndisje urtësie dhe një thesar sekretesh. Ajo kupton se çdo gjë, nga shumë aspekte, e lavdëron Krijuesin e Gjithëlavdishëm.

آرْزُو مِيدَارَدْ هَوَا اَزِينْ هَمْهَمَهَا هَوْهَوَهَا مَرْگِ خُودْ دَرْ تَرْكِ اَذْوَاقِ مَجَازِى

Nefsi i dëshiruar merr një kënaqësi të tillë nga ajri murmuritës dhe nga gjethet pëshpëritëse, saqë ai i harron të gjitha kënaqësitë metaforike, dhe nëpërmjet braktisjes së këtyre kënaqësive metaforike, të cilat janë esenca e jetës së tij, dëshiron të vdesë në kënaqësinë e realitetit.

خَيَالْ بِينَدْ اَزِينْ اَشْجَارْ مَلاَئِكْ رَا جَسَدْ آمَدْ سَمَاوِى بَاهَزَارَانْ نَىْ

Imagjinata shikon se melekët e caktuar për këto pemë kanë hyrë në këto pemë si trupa, nga degët e të cilëve varen shumë flauta. Duket sikur Monarku i Përjetshëm u ka veshur melekëve këto trupa për një paradë të shkëlqyeshme me tingujt e mijëra flautave. Kështu pemët e tregojnë vetveten se nuk janë trupa të vdekur e të pandjeshëm, por më të ndjeshmet dhe më kuptimplotat.

اَزِينْ نَيْهَا شُنِيدَتْ هُوشْ سِتَايِشْهَاىِ ذَاتِ حَىْ

Ndërsa flautat janë të pastërta e të fuqishme sikur të vinin nga një orkestër e lartë qiellore. Mendimi nuk i dëgjon ato ankesa të hidhura të ndarjes e të zhdukjes prej atyre flautave, ashtu siç i dëgjojnë ato të gjithë ashikët, me në krye Mevlana Xhelaluddin Rumiun, dhe lavdërimet që ia drejtojnë të Gjithëmëshirshmit, Mbështetësit, të Qëndrueshmit të Përjetshëm dhe Vetekzistuesit.

وَرَقْهَارَا زَبَانْ دَارَنْدْ هَمَه هُو هُو ذِكْرْ آرَنْدْ بَدَرْ مَعْنَاىِ حَىُّ حَىْ

Meqenëse të gjitha këto pemë janë bërë trupa, atëherë të gjitha gjethet e tyre janë bërë gjuhë. Secila prej tyre, thjesht me prekjen e flladit, reciton në mënyrë të përsëritur nga mijëra gjuhët e tyre: “Hu, Hu” “Është Ai! Është Ai!” Nëpërmjet përshëndetjeve e bekimeve të jetëve të tyre, ato shpallin Krijuesin e tyre që është i Qëndrueshmi i Përjetshëm, Vetekzistuesi.

چُو لاَ اِلهَ اِلاَّ هُو بَرَابَرْ مِيزَنَدْ هَرْ شَىْ

Me gjendjen e gjuhës së natyrshme, ato vazhdimisht deklarojnë: لاَ اِلهَ اِلاَّ هُوَ “Nuk ka Zot tjetër përveç Atij” dhe duke kryer funksionet e tyre, ato shprehin së bashku lavdërimet në rrethin e dhikrit të kozmosit.

دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ بَرَابَرْ مِيزَنَنْدْ اَللّهْ

“O Zot! O i Vërtet!” Dhe kërkojnë të drejtat e jetëve të tyre prej Tij, nga thesari i Mëshirës nëpërmjet gjuhës së tyre të natyrshme kohë pas kohe dhe me gjuhën e shfaqjes së jetëve të tyre ato recitojnë: “Ja Hajj” o i Gjallë i Përjetshëm!”

فَيَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِسْمِ حَىِّ قَيُّومِ

حَيَاتِى دِهْ بَاِينْ قَلْبِ پَرِيشَانْ رَا اِسْتِقَامَتْ دِهْ بَاِينْ عَقْلِ مُشَوَّشْ رَا آمِينْ

O i gjallë i Përjetshëm dhe o Vetekzistues! Nëpërmjet Emrave të të Gjallit të Përjetshëm dhe Vetekzistuesit të Përhershëm, pajise zemrën e këtij të mjeri me jetë dhe jepi drejtim të saktë mendjes së tij të ngatërruar. Amin.

* * *

[Një herë natën, në një vend të lartë në majen e malit ‘Çamdag’ (Mali i pishës) pranë Barlës, unë po shikoja tek fytyra e qiejve, kur papritmas m’u shfaqën rreshtat e mëposhtëm. Si me imagjinatë, unë dëgjova të folurit e yjeve nëpërmjet gjuhës së gjendjes së tyre. Unë i shkrova ato ashtu siç m’u shfaqën pa i harmonizuar me rregullat e vargëzimit dhe të poezisë, për shkak se nuk i njihja. Pjesa është marrë nga Letra e Katërt, dhe nga pjesa e fundit e Vendqëndrimit të Parë të Fjalës së Tridhjetë e Dy.]

Shprehja e yjeve

Atëherë dëgjoji yjet, dëgjoje adresimin e tyre harmonik! Që të shikosh se çfarë ka vendosur vula e ndritshme e urtësisë në ekzistencë.

----

Bashkarisht ato flasin me gjuhën e së vërtetës:

Ne jemi argumente të ndritshëm për madhështinë e të Gjithëfuqishmit dhe për sovranitetin e të Gjithëlavdishmit.

----

Ne jemi tregues të së vërtetës për ekzistencën e Krijuesit tonë.

Ne jemi dëshmitarë të Unitetit të Tij dhe të fuqisë së Tij.

----

Ne i shikojmë, ashtu si melekët, ato mrekulli të holla që kanë zbukuruar faqen e tokës.

Ne jemi mrekullitë e holla që shndrisin faqen e tokës, dhe jemi vende për të shëtitur melekët.

----

Ne jemi sytë e vëmendshëm të panumërt të qiejve që shikojnë tokën, që studiojnë Parajsën.¹⁸³

Ne jemi fruta të bukur të panumërt që na ka lidhur Dora e urtësisë së Hirplotit të Gjithëlavdishëm tek pjesa qiellore e pemës së krijimit dhe tek degët e Rrugës së qumështit.

----

Për banorët e qiejve, secili prej nesh është një xhami udhëtuese, një shtëpi rrotulluese, një banesë e lartë, secila prej nesh është si një llambë ndriçuese, një anije e fuqishme apo një aeroplan.

----

Secila nga ne është një fuqi e mrekullisë së të Gjithëfuqishmit të Përjetshëm të plotësimit, të Gjithurtit të Gjithëlavdisë.

Secila një çudi e artit të Tij krijues, një rrallësi e përsosur e urtësisë së Tij, një mrekulli e aktivitetit të Tij krijues, dhe një botë drite;

----

Ne u kemi demonstruar njerëzve që nuk e kanë humbur humanizmin me qindra prova të panumërta dhe i kemi bërë ata të dëgjojnë me këto gjuhët tona të panumërta;

U verboftë syri i ateistit që nuk i shikon fytyrat tona, dhe që nuk dëgjon fjalët tona ! Ne jemi shenja që flasim të vërtetën!

----

Stampa jonë është një, vula jonë është një, ne jemi të nënshtruar ndaj Krijuesit tonë, ne e lavdërojmë dhe e lartësojmë Atë nëpërmjet nënshtrimit tonë.

Ne recitojmë Emrat e Tij, secili nga ne ka kaluar në ekstazë, dhe është anëtar i rrethit të madh të Rrugës së Qumështit.

Të gjitha këto unë i dëgjova me imagjinatë.

* * *